محمد هاشم آصف ( رستم الحكماء )
76
رستم التواريخ ( فارسى )
آن سلطان جمشيدنشان ، امر نمود از اول و خوشتر از پيش ، آن را با تصويرات و نقش و نگار و آيينهبند و دلپسند ، با طلاى ناب كانى و لاجورد بدخشانى نيكو ساختند و پرداختند . فرمود در مدرسهء دلگشاه ، خانقاه جانفزايى در وسط چهارباغ شاه عباسى كه تعريف آن از خوبى و مرغوبى ، به تقرير و تحرير نمىگنجد ، با آجر و سنگ و گچ و كاشى ساختند و پرداختند ؛ طولش سيصد زرع و عرضش دويست زرع . از چهار طرف آن حجرههاى با ملحقات تحتانى و فوقانى ، همه با فروش نفيسه و اسباب و ظروف و اوانى و آلات و ادوات و ما يحتاج معيشت و زندگانى و كتب و رسالات و نسخ علوم و فضايل و نكتهدانى . و از جانب طولش نهرى از آب خوشگوار ، هميشه جارى ؛ و از يك جانبش مسجدى با گنبد عالى ؛ و از سه جانب ديگرش نيز سه مسجد ؛ و در چهار گوشهاش چهار زاويه با عمارت تحتانى و فوقانى دلكش ، با اصطبل و مطبخ و حمام و بيت الخلاهاى موزون و پايههاى آن را جميعا از رخام و سنگ مرمر و ديوار و طاق و رواق و سقفش را جميعا از كاشىهاى رنگارنگ پر نقش و نگار و زمين آن را جميعا از سنگ مسطح با طول و عرض و قطر ساختند . از دوطرف نهر جارى ، دو باغچهء پرگل و لاله و رياحين و سرو و صنوبر و سمن و نسترن و سوسن و نرگس و نيلوفر و چنار و پنجهور با جوهر و نارون سايهگستر ساختند با يك در نقرهء زرنشان عالىشأن در وسط چهارباغ شاه عباسى . از يك طرف حجرههاى فوقانيش رو به جانب چهارباغ مذكور و مفتوح الباب و متصل به آن ، بازار طولانى مشتمل بر هزار دكان ، همه با منظرهء عالى و زيرزمينى و نهانخانه ساختند و يك در ديگر آن مدرسهء مذكوره در اين بازارچهء شهير به بازارچهء بلند ، مفتوح و از يك جانب ، ابواب منظرههاى آن مدرسهء بهشت مانند در بازارچهء بلند مذكور گشوده مىشد . در پشت آن مدرسه ، كاروانسراى دلگشاى با وسعتى كه در طول و عرض ، پانصد