كروسينسكى ( مترجم : مهراب اميرى )
131
ده سفرنامه ( فارسى )
خواهد بود ولى با اين حال چون از من سئوال مىشود لامحاله با صراحت جواب مىگويم اگر چنانچه قسمتهائى از آن پذيرفته شود و خدمات من مفيد واقع گردد من در اختيار اعليحضرت خواهم بود و آنگاه چنين آغاز سخن كردم : بهنظر من اولين هدف اعليحضرت بايستى تعيين محلى باشد كه در صورت شكست بتوانيد فارغ البال و در نهايت امنيت به آنجا عقبنشينى كنيد و در آنجا ممكن است همه چيز را براى كوششها و تلاشهاى آينده فراهم نمائيد و در واقع جائى كه بتوان قورخانه و مهمات جنگى را گردآورى و ذخيره نمود و از طرفى نيز ميعادگاهى براى دوستان و طرفداران شما باشد ! دانستنيهاى من در اين مورد بهخصوص ، چندان نيست ليكن مىتوانم به شما اطمينان بدهم كه با مخارج كم مىشود استحكامات بوشهر را تقويت نمود تا حدى كه بتواند در برابر قشون قاجارها مقاومت نمايد و تا زمانى كه اعليحضرت گذرگاههاى « كتل پيرهزن » و « دالكى » را در اختيار داشته باشد قاجارها به آسانى نمىتوانند به شهر نزديك شوند و من مىدانم براى شما چقدر لازم و ضرورى است كه براى مجازات و تنبيه رضا قلى خان و تصرف گذرگاههاى « كتلدختر » و « پيرهزن » كمترين تأخيرى روى ندهد ، هنگامى كه اين اقدامات عملى شد من صلاح مىبينم كه اعليحضرت به جاى اينكه به شيراز عزيمت نمايند به عقب برگشته و بوشهر را تسخير نمايند . شاه به ميان حرف من دويد و گفت كه من تصور نمىكردم كه بشود بوشهر را تقويت نمود ! در جواب گفتم من از اين مطلب چندان تعجبى ندارم چرا كه در ايران همه عقيده دارند كه وقتى شهر محكم است كه داراى ديوارهاى بلند و حتى خندقهاى خشك باشد در حالى كه ممكن است در حولوحوش شهر نقاطى يافت شود كه از نظر موقعيت سوق الجيشى با اين امتيازات برابرى نمايد .