عبد الحسين نوايى

298

دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )

آن‌دو ، عميد السلطان برادر ميرزا كريم خان ، پاشا خان ، سيد يحيى ندامانى ناصر الاسلام ، عيسى خان منشى فتح اللّه خان سردار منصور سپهدار رشتى و امام جمعهء رشت . . . بمباران مرقد حضرت رضا ( ع ) در مشهد نيز وضع خوبى وجود نداشت . سركنسول روس نيز ، مانند ديگر همقطاران خود ، براى بازگشت محمد على ميرزا كوشش مىكرد . از جمله كارهاى او يكى اين بود كه يوسف هراتى نامى را ، كه آجنت ( آژان - عامل ) دولت روس و مرد بدنامى بود ، واداشت كه از همان مقر كنسولگرى براى بازگشت محمد على ميرزا تبليغ كند و مردم را به سلطنت مجدد او دعوت نمايد . سرپرسى سايكس ژنرال كنسول انگليس مراتب را به لندن گزارش كرد و پس از مبادلات تلگراف و مذاكرات قرار شد كه يوسف و همكارانش از كنسولگرى بيرون روند . اين‌بار يوسف به صحن مقدس رضوى رفت و عده‌اى را از زن و مرد به دور خويش جمع كرد و براى آنان صحبت كرد . درين موقع ، روسها اظهار كردند كه جان اتباع آنها در خطر افتاده و به همين بهانه قشون به مشهد آوردند . روسها تصميم گرفته بودند گنبد مزار امام هشتم را به توپ ببندند و اين كار را در 29 مارس 1912 ( 9 فروردين 1290 ) انجام دادند . هيچگونه مقاومتى به عمل نيامد و تنها يوسف هراتى و همراهانش طبق تعليماتى كه داشتند چند تيرى خالى كردند . ولى بر اثر تيراندازى روسها عده‌اى از زايرين بىگناه كشته شدند . يوسف و ديگر مزدوران و جاسوسان را ، روسها در تاريكى شب از دروازه‌اى كه در دست روسها بود بيرون بردند . مطلب مضحك اين است كه چند روز بعد يوسف هراتى نامه‌اى به ميجر سايكس ژنرال كونسول انگليس نوشت كه سركنسول روس پاداش زحمات و خدمات وى را آن‌چنان‌كه شايسته و بايسته است نپرداخته . حق هم داشت . روسهاى تزارى هيچوقت نه حق‌شناس بودند نه پاىبند عهد و پيمان . از اين