عبد الحسين نوايى
285
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
بزرگوار نجف آيات اللّه حاجى ملا عبد اللّه مازندرانى و حاجى محمد كاظم خراسانى و آية اللّه حاجى ميرزا حسين حاجى ميرزا خليل بار ديگر به پاى خيزند . اين سه نفر از نخستين روزها با مشروطيت پيوند استوارى داشتند و در همه حال از مشروطه و مشروطهخواهان حمايت كردند . اين روزها هم بار ديگر حمايت كردند و براى اعلان جهاد ، آية اللّه حاجى محمد كاظم خراسانى با همه پيرى و ناتوانى به سوى ايران راه افتاد . شور و هيجان مردم بر اثر نهضت حاجى خراسانى به ايران روزافزون گرديد . يكى از ايرانيان كربلا كه مىخواسته همراه آخوند خراسانى به ايران بيايد ، چون پدرش اجازه نمىداده ، از علماى دينى فتوى خواسته و آنان گفته بودند در اين موقع به اجازهء پدر احتياج نيست . اما ناگهان روز 21 ذى الحجه آخوند خراسانى درگذشت و راست يا دروغ شهرت يافت كه روسها به وسيلهء ايادى خود آية اللّه را مسموم كردهاند . در تهران مجالس ختم باشكوهى براى آن مرحوم گذاشته شد . در اين روزها كه از اطراف جهان ، از طرف مسلمانان و ايرانيان خارج از كشور ، تلگرامهاى همدردى و تحسين مىرسيد ، روسها همچنان مشغول افزايش قواى خود در ايران بودند . روز 22 ذى الحجه ، ماژور استوكس از ايران به هند رفت تا به هنگ خود ملحق شود . 6 روز مهلت روز ديگر ( 23 ذى الحجه ) سفارت روس به دولت ايران اطلاع داد كه اگر در ظرف 6 روز مواد اولتيماتوم قبول نشود ، چهارهزار قشون ساخلو قزوين به تهران خواهند آمد و چند روز بعد از آن هم تركمنها تا دامغان پيش آمدند . در قبال اين تركمانان ، دولت ايران قشونى در حدود 600 نفر به رياست يكى از معاونين يپرم