عبد الحسين نوايى
239
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
ارشد الدوله كه بود ؟ « 1 » ارشد الدوله معروف به على خان كاردى از صاحبمنصبان قشون ناصرى و مدتى عهدهدار رياست گارد عزيز السلطان ( مليجك معروف ) بود و در زمان سلطنت مظفر الدين شاه در ادارهء كشيكخانه مشغول خدمت شد . اما چون ، نسبت به ساير اعضاى آن اداره تحصيلكردهتر و باهوشتر بود ، چندان از هرجومرج اوضاع دل خوش نداشت و اين عدم رضايت وقتى به حد رسيد كه برادرش را هم از كشيك خانه ، كه تحت رياست حسين پاشا خان امير بهادر بود ، بيرون راندند . ارشد الدوله به همين علل مشروطهخواه شد و با انجمنهاى آزاديخواهان ارتباط پيدا كرد و به صداقت تمام ، نسبت به اجراى خيالات اصلاحطلبانهء انجمنها كمك كرد . يكى از اين انجمنها انجمن برادران امامزاده يحيى بود و ديگرى انجمن برادران دروازه قزوين . پس از آنكه سيد برهان الدين خلخالى از آزاديخواهان صدر مشروطيت انجمن اتحاد آذربايجان را در حجرهء خود تشكيل داد ، پيشنهاد كرد كه انجمنهاى مختلف و پراكنده كه عدهشان از 144 متجاوز بود ، چون همه يك هدف داشتند با يكديگر متحد شوند . انجمن برادران دروازه قزوين مطلب را پذيرفته و انجمن متشكلى تحت رياست ارشد الدوله تشكيل داد . اين جمعيت ، در راه استقرار مشروطيت ، جديت شايانى كرد . بهطورىكه بعضى از اعضاى آن ، شب را هم در عمارت پارلمان مىخوابيدند
--> ( 1 ) - اقتباس از شرحى كه راجع به ارشد الدوله در مجلهء اطلاعات هفتگى سال 1325 شمارههاى 279 تا 281 نوشتم و مدارك مورد استناد من يادداشتهاى شخصى سيد - برهان الدين بود .