عبد الحسين نوايى
131
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
هرگز نگذاشت كه از لحاظ وجه در تنگدستى بمانند و در حدود چهار ماه ، كه رفقاى خود را در ايوردون براى انتشار صور اسرافيل جمع كرده بود ، كليهء مخارج مهمانخانه را به عهده گرفت . بههرحال با اين مخارج پول وى به اتمام رسيد و به قول دهخدا ، چون ايرانيان كمتر حاضر به پرداخت وجه اشتراك و پرداخت حساب فروش روزنامها هستند ، هرشمارهء صور اسرافيل مبلغ فراوانى ضرر مىداد . چه نه كسى بابت اشتراك پولى مىداد و نه از تكفروشىهاى آن حسابى برمىگشت و كسى هم از ايرانيان ثروتمند به اين ادارهء روزنامه كمكى نكرد . اين وضع سبب شد كه ذخيرهء مادى به اتمام برسد و بر اثر همين علت روزنامهء صور اسرافيل پس از سه شماره كه نمرهء اول در غرهء محرم 1327 و شمارهء آخرى يعنى سوم ، در 15 صفر 1327 منتشر شد تعطيل شد و اعضاء آن پراكنده شدند . دهخدا به طرف اسلامبول حركت كرد و قبل از او ميرزا قاسم خان به علت كسالت ممتد و عدم اطلاع از خانوادهء خود به طرف باكو روانه شده بود و چندى بعد معاضد السلطنه نيز به اسلامبول وارد شد و در جزو اعضاء انجمن سعادت درآمد . در انجمن سعادت ، دهخدا و معاضد السلطنه و شيخ اسد اللّه ممقانى به سمت نمايندهء علماى نجف و ميرزا ابراهيم قمى و عدهء ديگرى از مليون عضويت داشتند و اين انجمن با انتشار اخبار تبريز و شرح فداكارى ايرانيان و اطلاع دادن به مردم تبريز كه از ساير نقاط كشور منقطع شده بودند ، به وسيلهء تلگراف خدمات فراوانى كرد . شدت محاصره و عدم اطلاع مردم تبريز از اخبار داخلهء ايران به اندازهاى بود كه چنان كه ذكر شد خبر فتح اصفهان را ، به دست بختياريهاى طرفدار عليقلى خان سردار - اسعد ، از مجراى تلگراف انجمن سعادت اسلامبول دانستند .