عبد الحسين نوايى

116

دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )

پاى مليون انداخته بود . ولى هوش و سرعت انتقال يك ايرانى پاك و شريف اين نقيصه را بر طرف كرد بدين‌معنى كه شيخ محمد خان ( علامه محمد قزوينى ) كه در آن تاريخ در پاريس بود پيشنهاد نمود كه چون دكتر جليل خان ( برادر دكتر خليل خان اعلم الدولهء ثقفى ) كتابى چاپ مىكند ، قسمتهاى مختلف روزنامه را به عنوان كتاب ايشان در همان مطبعه به چاپ برسانند . اين راه عملى بود . چه صاحب مطبعه كه فارسى نمىدانست ملتفت اين تردستى و هوش ايرانيان نمىشد . معاضد السلطنه مركز كار روزنامه را به سويس ، در شهر كوچكى به نام ايوردن « 1 » منتقل كرد . چه با كيفياتى كه ذكر شد ، پاريس را براى مركز فعاليتهاى ايرانيان تندرو صلاح نمىدانست . و علت اين انتخاب اين بود كه وى چند وقت در آن شهر تميز و بىسروصدا اقامت كرده بود و آن نقطه را بىمزاحم و بىدردسر را مىدانست . به همين جهت ، در هتل دولاپررى « 1 » همان‌جا كه چند ماه محل سكونت اتابك بود ، چند اطاق براى دهخدا و حاجى ميرپنج برادر حكيم الملك و ميرزا قاسم خان صور ( همكار ميرزا جهانگير خان در صور اسرافيل ) به روزى پنج فرانك سويس معادل 11 قران ايران تهيه و سالونى كه دهخدا مطالب را تهيه و به‌تدريج به پاريس بفرستد تا به همت و نظارت شيخ محمد خان ، به اسم كتاب دكتر جليل خان ، به چاپ برسد . دهخدا نويسندهء مقالات معروف « چرندوپرند » صور اسرافيل از پاريس به سويس منتقل شده بود . بايد دانست كه مقالات چرندوپرند وى العكاس فراوانى در اروپا نموده بود و به‌طورىكه وى خود مىگفت آن مقالات در دو مجله عالم اسلامى و مجلهء دو دنيا ترجمه شده بود و در همان ايام اقامت در پاريس نيز روزنامه‌هاى لوژورنال و پتىژورنال و اكسلسيور از وى درخواست نوشتن « چرندوپرند » را نموده بودند كه در آن روزنامه‌ها ترجمه و طبع شود . اما معاضد السلطنه وى را از اين كار باز داشت و به عنوان آن‌كه اين فعاليتها بايد در روزنامهء صور اسرافيل بشود وى به

--> ( 1 ) - Hotel de Ia Prairie