عبد الحسين نوايى

6

دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )

وزراء معلوم نبود و از طرفى وزراء و درباريان اعتنا و توجهى به مجلس نداشتند تا روز 22 رمضان هيچيك از وزيران پا به مجلس نگذاشت . در روز 22 رمضان 1324 قمرى ، براى نخستين‌بار در تاريخ مشروطيت ايران ، حاج مخبر السلطنه هدايت ، از طرف ميرزا نصر اللّه خان مشير الدوله صدراعظم وقت ( پدر ميرزا حسن پيرنيا مشير الدوله ) به مجلس آمد و نامه‌اى از صدراعظم ارائه داد كه در آن نامه صدر - اعظم خطاب به حاج مخبر السلطنه نوشته بود : « شما به مجلس برويد و از طرف دولت به مجلس بگوئيد كه دولت 20 كرور تومان مقروض است و با دو دولت روس و انگليس مذاكره كرده كه از آنها پنج كرور تومان قرض بگيرد كه با مجموع قروض سابق 20 كرور تومان شود و دو دولت روس و انگليس دستور پرداخت قرض را به بانك شاهنشاهى و بانك استقراضى داده‌اند و فقط محتاج رأى و اجازهء مجلس است » و سپس شرايط قرضه را كه ربح آن صدى هفت و گروگان آن نزد روسها گمركات شمال و نزد انگليسيها تلگرافخانه و پستخانه بود براى نمايندگان خواند . از اين نامه همهمه در مجلس افتاد و نمايندگان مخالفت خود را با قرض كردن از خارجيان آشكار كردند و براى اولين مرتبه دولت با مخالفت مجلس روبرو شد و اين مخالفت موجب رنجش شديد درباريان و وزراء گرديد . در همان روز در مجلس مذاكره براى تشكيل يك بانك ملى به عمل آمد تا در آينده دولت و مملكت را از قرض كردن از بيگانگان نجات دهد . دولت از اين مخالفت مجلس مايوس شد و چند روز پس از آن ناصر الملك وزير ماليه به مجلس آمد و بار ديگر گفتگوى قرض را در ميان آورد و احتياجات مبرم دولت را بهانهء تصويب قرض قرار داد . ولى مجلس در نظر نخستين خود راسخ ماند و به ناصر الملك هم جواب رد داد . مظفر الدين شاه پس از امضاى قانون اساسى در 14 ذيقعده ( شب چهارشنبه شش ساعت از شب گذشته ) درگذشت و محمد على ميرزا كه روز اول ذيقعده بواسطهء