سفرنامهء اخير مسير خود را در نقشه‌اى كه ترسيم كرده نيز نشان داده‌اند كه مرحوم مسعود كيهان آن را به ضميمه جلد اول جغرافياى ايران خود نقل كرده و ما محض تكميل فايده عينا آن را از آن مأخذ نقل كرده‌ايم . از محمد حسن ميرزا مهندس و عليخان مهندس در كتب تراجم و احوال عصر قاجار اثرى به دست نيامد ، ولى دور نيست كه با تفحص كامل در كليه متون اين دوره ( كه بسيار فراوان است ) بتوان به شرح حالى از آنها دست يافت . قدر مسلم اين است كه اين دو از فارغ التحصيلان دار الفنون در رشته مهندسى بوده و بعد از ختم تحصيل در دستگاه دولتى وقت به كار پرداخته‌اند . در يكى از شماره‌هاى روزنامه وقايع اتفاقيه - كه معمولا در مورد دار الفنون گزارشهائى به طور مرتب مىنوشته - درباره شاگردان آن مدرسه مىنويسد : « . . . اين پنج تن از شاگردان او كه ترقى ايشان در مرتبهء اول است نوشته مىشود : « محمد حسن خان پسر سپهدار ، محمد صادق خان ولد محمد حسين خان قاجار . . . » ظاهرا منظور همين محمد حسن ميرزا مهندس نويسنده اين كتاب است . در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران در جزء ميكرو فيلم‌ها نيز اثرى در 48 برگ در زمينه نقشه تهران وجود دارد . كه در توضيح آن نوشته شده كه به دستور ناصر الدين شاه در 1285 . و به حكم اعتضاد السلطنه وزير علوم ، على قلى - ميرزا رئيس دار الفنون با سرپرستى امير تومان جعفر قلى خان رئيس مدرسه و عبد الغفار نجم الملك معلم رياضى به دستيارى محمد حسين خان سرتيپ اول ناظم مدرسه و به همراهى 20 نفر از شاگردان مهندس مانند محمد حسن ميرزاى سرتيپ و آقا على خان سرتيپ و ذو الفقار خان سرتيپ و سليمان خان سرتيپ مسيحى و عباسقلى خان سرتيپ و ديگران كه در يك سال در تهيه آن كار كرده‌اند . و البته مىتوان به طور قطع گفت كه منظور از شاگردانى به اين نام همان مؤلفان كتاب حاضر هستند . * * * در پايان كتاب پاره‌اى از اماكن جغرافيائى از قبيل رودها ، كوهها ، قصبات و قراء كوچك و برخى از اسامى گمنام ديگر براى استفاده بيشتر توضيح داده شده‌اند . اميد است اين توضيحات كار مطالعه پژوهشگران ارجمند را تسهيل نمايد . در پايان از خوانندگان عزيز تقاضا مىشود كه بعد از مطالعه نگارنده را از ارائه نظريات انتقادى خود بىنصيب نگذارند . تهران - آذر ماه 1364 سيد على آل داود