ايرج افشار
447
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
چون غلام و كنيز بسيار در اين شهر به طريق آزادى هستند كه خانه ندارند در كپر [ 18 ] و خانهء نى زندگانى مىنمايند . گاهى در بعضى از كنيزان و غلامان ناخوشى مانند جنون و ديوانگى به هم مىرسد . آن مرض را زارّ مىگويند . طريق علاج آن است كه در اوّل شب در خارج آبادى در يك محوّطهء صاف و هموارى مجتمع مىشوند ، چند عدد دهل و سرنا در وسط آن محوطه مىنوازند كه صداى آن تا يك فرسنگ مىرود . غلامان و كنيزان با ملبوس و زينتهاى مرغوب حاضر مىشوند و دست يكديگر را گرفته به طريق دايره مىشوند و رقص مخصوصى مىنمايند . تا طلوع صبح صاحبان مرض زارّ غش مىكنند و از دهان آنها رطوبت و كفى جارى مىشود . او را به دوش مىكشند و به مكان خودش مىبرند و به كسانش مىسپارند . مجملى در تعريف عمارت ولنديز عمارت مزبور مشتمل بر بيوتات تودرتو و درهاى آغشغه و در وسط عمارتى بنا كردهاند خروجى كه شش ستون از چوب شاه چوب كه از هندوستان مىآورند دارد و از اطراف حمّالها بر ستونها انداخته و تختهها از همان چوب بريده تختهپوش نمودهاند . هركس شاه چوب هندى را ديده يا وصف آن را شنيده است مىداند كه بانى اين بنا چهقدر مخارج در چوب فقط اين بنا نموده است . [ 19 ] در اطراف اين عمارت درها و پنجرهها و طارميهاى منبّت به وضعى قرار داده كه هوش از سر نظركننده مىرود . قطر چارچوب درها و پنجرهها يك چهار يك شاه است . به وضعى نجّارى نموده است كه عقل حيران مىشود . اين عمارت ديوانخانه و حرمخانه و بيوتات ، صندوقخانه و غلامخانه و حمام معتبر و محبسخانهء مستحكم و اصطبل و فراشخانه و كارخانه و شربتخانه ، هريك در جاى خود در كمال اعتبار ساخته و پرداخته شده . الحق سلطان مقتدرى بخواهد در عمارت مزبور سكنا نمايد با تمام عملجات مىتواند در كمال راحت گذران نمايد . در مرتبهء فوقانى اين عمارت كلاهفرنگى خوبى از شاه چوب به طريق هشت ساخته و اطراف كلاهفرنگى را طارميها جهت محافظت ساخته . در مرتبهء فوقانى اين كلاهفرنگى ، كلاهفرنگى ديگر به طريق هشت از شاه چوب ساخته ، سرپوشى بر روى