شاه است و جلوى آن ايوان وسيعى دارد كه حوض آبى سابقا در آنجا و يكى هم قرينهء آن جلوى در مسجد بوده و مثل ميل‌هاى سنگى جلو مسجد دو ميل هم جلو ايوان قيصريّه هست كه دروازهء شمالى ميدان براى گوى و چوگان شمرده مىشود . ايوان وسيع قيصريّه از وسط در بازار قيصريّه باز مىشود و از جنبين مشرق و مغرب [ 40 ] هم به دو بازار ديگر شرقى غربى راه دارد . بازار قيصريّه اگرچه نسبت به بازارهاى ديگر اطراف ميدان و ساير بازارهاى اصفهان چندان طويل نيست ولى به واسطهء ارتفاع سقف و وسعت و زيادى عرض و استحكام بنا قابل توجه است . در دو طرف آن دو رديف دكّان است كه تمام از سنگ ساخته شده . حتى كف بازار هم از سنگ‌فرش كرده‌اند . بالاى سردر قيصريّه سابقا نقاشى و تذهيب‌كارى عالى داشته كه متأسفانه حاليه از بىمواظبتى ريخته و معلوم نيست كه چه پرده‌اى را روى آن نقاشى كرده بودند . در ايام صفويّه جنبين سردر قيصريّه روى پشت‌بام بازارهاى دو طرف نقّاره‌خانهء دولتى قرار داشته كه اوّل مغرب و دم صبح عدّه‌اى نقاره‌چى موظّف به نواختن ساز و سرنا و شيپور و كرنا بوده و بعضى از حجرات بازارهاى اطراف را شاه به عنوان منزل نقاره‌چيان داده بوده كه در آنجا بمانند و در مواقع كار از انجام وظيفه غافل نمانند . در زمان شاه عباس كبير در بالاى سردر قيصريّه ساعتى نصب بوده كه اگرچه زياد چيزى عالى به‌شمار نمىرفته و درست هم كار نمىكرده ولى چون آن را شاه عباس كبير به عنوان غنيمت از پرتغاليان جزيرهء هرمز گرفته و نمايندهء غلبهء قشون ايران بر دشمنان خارجى مملكت بود چيزى نفيس به شمار مىرفت و غير از اين ساعت قريب هفتاد و پنج لوله توپ هم شاه عباس از جزيرهء هرمز آورده و آنها را رديف در مقابل عمارات سلطنتى قرار داده بود . تفصيل دست‌اندازى پرتغاليها را به سواحل خليج و كيفيّت راندن ايشان را از آنجا در موقع ذكر خليج‌فارس بيان خواهم كرد . [ 41 ]