در اينجاست كه تمام اين گنبد با عظمت و فضاى مسجد و سرداب روى پىهايى است كه قريب سيصد سال است بدون اندك تزلزلى برپاست و معلوم نيست استادان و معماران آن عصر به چه مهارت اين بناى عجيب را ساخته‌اند . اما اهميت و شگفتى مسجد شيخ لطف الله فقط به همين نيست بلكه حيرت‌افزاتر از طرز بنا قسمت كاشىكارى داخل مسجد و سقف راهرو و گنبد آن است كه حقيقة عقل از تصوّر زيبايى و چشم از تماشاى آن خيره مىماند و اگر كسى به دقّت احوال همين مسجد عجيب را غور و رسيدگى كند مىفهماند كه ميزان مهارت ايرانى عهد صفويّه تا چه پايه بوده و صنايع مستظرفه چه خط و نقاشى و چه معمارى و كاشىكارى در چه مدارج بلندى سير مىكرده است . يا ايرانيان مرده‌دل امروزى اولاد آن استادان هنرمند نيستند و يا يكباره هنر از اين مملكت رخت بربسته و بىهنرى هنر مردم كنونى شده است . داخل گنبد مسجد شيخ لطف الله كه از خوشبختى اندك صدمه‌اى هم نيافته شبيه به كاسهء بزرگى از فيروزه است كه آن را واژگونه بر روى چهارديوارى مسجد قرارداده‌اند ، اما چه فيروزه‌اى كه دست استادان ماهر ايرانى در صحن آن كاسهء لاجوردى به هنرمندى عجيبى از كاشيهاى الوان جواهرهايى نشانده و سقف گنبد را با اشكال هندسى و تزيينات ديگر به صورت پردهء زيبايى درآورده‌اند كه بىاغراق ديده از ديدن آن سير نمىشود . در اطراف در و دورادور ديوارها و محراب كتيبه‌هايى است به خط نسخ كه از دور تصوّر مىرود آن را با لعاب سفيد روى كاشى ابى نوشته و در كوره پخته‌اند . اما با دقت بسيار معلوم مىشود كاشيهاى [ 37 ] لعابى و پخته نيست بلكه استادان شيرين‌كار نوشته‌ها را كه در منتهاى تناسب و خوبى نوشته [ شده ] ابتدا از كاشى سفيد بريده مثل خام‌كارى در داخل كاشى آبى كار گذاشته‌اند ، اما به چه شكلى كه به هيچ‌وجه از خارج تميز آن ممكن نيست و اندك كج‌روى و ناشيگرى از ايشان صادر نشده كه سرّ اين كار را به زودى فاش كند . كتيبهء سردر مسجد نيز در حسن خط مشهور بوده و براى طالبين حسن خط سرمشق بوده ، ولى از بىمواظبتى بدبختانه ريخته و از ميان رفته و بعد جاى آن را كتيبهء ديگر نوشته‌اند .