ايرج افشار
288
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
كاروانسرا و تلفنخانهاى دارد و اين تلفن خطى است كه قم را به محلّات و گلپايگان و خونسار مربوط مىكند . ولى در حاجىآباد مطلب عمومى قبول نمىكند ، فقط براى كارهاى دولتى و اصلاح و امتحان سيم است . ناهار را در حاجىآباد صرف كردم و يك ساعت و نيم بعد از ظهر عازم گرديدم . از حاجىآباد به بعد به تدريج جاده از كنار رودخانه دور و به دشتى كه بين كوههاى مشرق محلّات و جبال مغرب ولايت كاشان قرار گرفته منتهى مىشود . از ده فرسخى جنوب قم به بعد ولايت محلّات شروع مىشود و دليجان اول آبادى معتبرى از آن ولايت است كه در سر جاده واقع شده . دليجان آبادى بزرگى است كه از پانزده الى بيست هزار جمعيت دارد و در كنار يكى از شعب رودخانهء قم اتفاق افتاده و دو سه مسجد و حمام و بازار كوچكى در آن ديده مىشود و داراى ادارهء پستخانه و تلفونخانه و تلگرافخانه است و مركز ارتباط خطوط تلگرافى قم به كاشان و محلّات و اصفهان و گلپايگان و خونسار به شمار مىآيد . [ 10 ] در مقابل دليجان يعنى در ساحل چپ رودخانه و سه فرسخى محلّات چشمهء آب گرمى است كه نزديك به هفتاد و پنج درجه حرارت دارد و مبتلايان به امراض جلدى هرسال از نواحى اطراف براى استحمام به آنجا مىآيند . از دليجان به بعد آبادى مهمّى سر راه نيست مگر رباط ترك كه آبادى كوچكى است و ابتداى خاك جوشقان محسوب مىشود . جوشقان ولايت بالنسبه وسيعى است بين محلّات و كاشان و نطنز و اصفهان ولى به واسطهء كمى آب آبادى و مزروعات زياد ندارد . در تابستان گرماى آن شديد است و جمعيت تمام آن از پنج شش هزار نفر نمىگذرد . ولى شكارگاه خوبى است و آهوى فراوان دارد . در ايام قديم اين ولايت را به نام يكى از آباديهاى آن ميمه مىگفتند ولى خاليّه به نام آبادى ديگر كه جوشقان باشد به اين نام خوانده مىشود . ميمه در چهارده فرسخى اصفهان واقع شده آب فراوان و باغات متعدد دارد و جمعيت آن قريب چهار صد خانوار است . در چهار فرسخى شمالشرقى آن دهكدهء ( جوشقان قالى ) است كه يك قسمت عمده از قاليهاى معروف جوشقان كه به خوشنقشى مشهور شده از آنجاست .