محمد ابراهيم بن زين العابدين نصيرى

پيشگفتار 56

دستور شهرياران ( فارسى )

داشته و از اين حيث ، كتاب خود را به زيور موارد مذكور آراسته است ؛ و اين همه سبب اهميت بيش از پيش دستور شهرياران شده است . نسخهء خطى دستور شهرياران : يگانه نسخهء شناخته شده از كتاب دستور شهرياران به شمارهء Or 2941 در كتابخانهء موزهء بريتانيا نگهدارى مىشود ؛ و در فهرست نسخ خطى آن كتابخانه كه توسط « ريو » تهيه گرديده ، دربارهء اين اثر ، ذيل شمارهء 62 چنين نوشته شده است : « Or 2941 ، 250 گ ، 15 / 6 * 5 / 10 ، 14 سطر ، 4 طول ، نستعليق پخته ، با عنوان و سرلوح و مجدول بازر ، ظاهرا نوشته شده در قرن هيجدهم ، قسمتى به واسطهء رطوبت و آبخوردگى پاك شده و انجام افتاده است . » 142 در برگ نخست دستور شهرياران يادداشتى به تاريخ 1302 به امضاى محمد المهدى العبد الرب‌آبادى 143 وجود دارد كه در ارزيابى از كتاب نوشته است : « . . . كاش اين مورخ شاه سلطان حسينى به جاى فكرهاى انشاءبازى و عبارت‌پردازى و سجع‌سازى ، در مطالب ، تكثير و بسطى آورده بود . » و « ريو » نيز همچنانكه قبلا گفته شد ، در سنجش كتاب ، اين سخنان را ملاك قرار داده است . نكتهء ديگرى كه لازم به ذكر است ، اين‌كه در به دو جلوس شاه سلطان حسين يك بيت شعر در خصوص سجع سكهء جديد سروده شده كه در نسخه آمده است 144 ليكن « ريو » در فهرست خويش ، مصرع نخست آن را درست نخوانده است . 145 ميكروفيلم نسخهء خطى دستور شهرياران پس از مدتى مديد و نامه‌نگاريهاى مكرر ، با مساعدت استاد محترم جناب آقاى دكتر محمدرضا قنادى فراهم گرديد و پس از تهيهء عكس از روى آن ، فيلم مذكور به كتابخانهء مركزى و مركز اسناد دانشگاه تهران اهداء شد كه در حال حاضر تحت شمارهء 6757 در مخزن ميكروفيلمهاى آن كتابخانه نگهدارى مىشود . و در اينجا جاى دارد كه از زحمات آن استاد معظم كمال تشكر را نمايد . تهيه و استنساخ : در كتاب حاضر ، نسخهء نفيس و منحصر به فرد كتابخانهء موزهء بريتانيا به عنوان نسخهء اصل قرار گرفت و هر چند كه براى مقابله ، نسخ ديگرى موجود نبود ، ليكن سعى شد تا با كمك بعضى از جنگها و مجموعه‌ها و نسخ خطى مربوط به اوايل قرن دوازدهم هجرى قمرى ، مطالبى جهت تأييد نوشته‌هاى محمد ابراهيم در دستور شهرياران به دست آيد ؛ و در اين راه توفيقهايى نيز حاصل شد ؛ به طورى كه در خصوص عصيان انوشه خان والى خوارزم ، شورش سليمان كرد و سيلاب اصفهان مطالبى به ترتيب در تحفة العالم