و حرص و غيره را در نظر ميگيرد . بىشك اين نظر مؤلف را بايد پديده‌اى مترقى در سيستم اداره امور حكومت بشمار آوريم . ولى ، در واقع اداره ماليه « ديوان » در مواقع بسيار نادر بدست صاحب منصبان و كارمندان شايسته سپرده ميشد . اكثر آنها ، معمولا ، بدنبال منافع شخصى خود و بستگان و نزديكان خود بودند و ميكوشيدند خواه به حساب مردم و خواه به حساب خزانه دولت ثروت بيشترى بياندوزند . علت اين وضع اساسا آن بود كه آنها بعد از اشغال مقام‌هاى حساس چون رجال دولتى تصادفى ، با استفاده از فرصت و بطور عمده بطرق نامشروع مشغول اندوختن ثروت ميشدند و به اين ترتيب تلاش ميكردند كه موقعيت خود را تحكيم بخشند . محمد نخجوانى هنگام ارائه اطلاعات گرانبها دربارهء اداره ماليه - ديوان ، راجع به وزير ، معاون او ، صاحب‌منصبان و كارمندان ديگر ديوان ، باقتضاى مقام اصطلاحاتى به كار ميبرد كه معناى آنها مربوط به رشته‌هاى گوناگون اداره امور مالى ، گروههاى صاحب منصبان و كارمندان مىباشد . « 1 » مسئله زميندارى و اشكال مالكيت ارضى ، كه فوقا راجع به آن سخن رفت . در نظام جامعه فئودالى دوران قرون وسطى مقام مهمّى دارد . با در نظر گرفتن اين موضوع ، بجاست كه بطور مختصر در باره اطلاعات فراوانى كه در كتاب محمد نخجوانى پيرامون مسائل فوق الذكر وجود دارد بحث كنيم . او دربارهء زميندارى اطلاعات

--> ( 1 ) - اين اصطلاحات در رهنمائى كه تنظيم كرده‌ايم قيد شده است .