دولتى ايلخانيان و جلاير اطلاعات كامل داشته و راجع به تمام ادارات و صاحبان مشاغل كه در تركيب سازمان دولتى سلسله‌هاى ياد شده وارد بودند اطلاعات گرانبهائى ميدهد . در مورد سازمان دولتى ، قبل از همه بايد از امور نظامى ، موقعيت اميرها بويژه امير الامرا سخن گفت و محمد نخجوانى بر اين امور وقوف كامل داشت . واضح است امور نظامى تماما در اختيار فئودالهاى كوچ‌نشين و نيمه كوچ‌نشين يعنى شاهزاده‌ها ، نويان‌ها ، امراى مين‌باشى ، سركرده‌هاى قبائل كوچ‌نشين و اميران عاليمقام ديگر قرار داشت كه از ميان آنها سلطان امير الامرا را برميگزيد . شخص اخير از لحاظ مقام نظامى كه در سازمان دولتى ايلخانيان و جلاير داشت ، بعد از سلطان شخص دوم شمرده ميشد . امير الامرا كه در سيستم حيات اجتماعى - اقتصادى و سياسى دولت نقش بزرگ و قابل اهميتى ايفا ميكرد ، مطاع كليّه امراى ديگر - سركرده‌هاى قبايل كوچ‌نشين بود و از ميان آنها براى اداره امور نظامى هر ولايت بطور جداگانه و مستقل سركرده‌اى را تعيين مينمود . موازين اين امرا مختلف بود . شرح مفصل اين امور ، اسامى نمايندگان بزرگ نظاميان كوچ‌نشين سرشناس در آثار مورخين دورهء مغول از جمله محمد نخجوانى آورده شده است . « 1 »

--> ( 1 ) - دربارهء ادارات نظامى ، مناسبات متقابل بين اميرها و عساكر و نيز در بارهء سازمان ارتش بنگريد : محمد نخجوانى ، ( بقيه در صفحهء بعد )