محمد بن هندوشاه نخجوانى
پيشگفتار 11
دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )
ميتوان يك بار ديگر با جسارت تائيد كرد كه زبان مادرى خانوادهء نخجوانى تركى بوده و پسر نيز مانند پدر منسوب به آن گروه از خلقهاى ترك زبان بوده كه از قديم الايّام در اراضى آذربايجان جنوبى و شمالى مسكن داشتهاند . مانند خانوادهء نخجوانى بسيارى از نمايندگان خلقهاى ترك زبان كتب تاريخى ، فلسفى ، طبّى ، جغرافيائى ، مذهبى و غيرهء خود را و همچنين بسيارى از شعرا ، جهانگردان بزرگ و غيره كه منسوب بخلقهاى ترك زبان هستند و از آذربايجان و يا كشورهاى ديگر خاور نزديك و ميانه برخاستهاند كتابهاى خود را بزبانهاى عربى و فارسى نگاشتهاند نه به زبان مادرى . حتّى تا دوران معيّنى دانشمندان فارسى زبان نيز آثار خود را به زبان عربى مينوشتند . ما اين پديده را كاملا طبيعى ميدانيم ، زيرا با نظام اقتصادى زندگى اين خلقها و سيستم تحصيل آنها وابستگى كامل دارد . موضوع از اين قرار است كه عناصر نژادى ترك زبان و ايرانى زبان كه از لحاظ منشاء يكى از كهنترين خلقها بشمار ميروند كه نظام حاكم اقتصادى متفاوتى داشتند . قبايل ايرانى زبان ، اساسا زندگى حضرى داشتند ، در صورتى كه قبايل ترك زبان اصولا مشغول دامپرورى و شكار بودند كه با طرز زندگى كوچنشينى رابطهء ناگسستنى داشت بدون اينكه بجزئيات اين مسئله كه خارج از موضوع تحقيقات ماست بپردازيم ، متذكر ميشويم كه چه در اصل اداره اقتصاديات حضرى و كوچنشينى و چه در سطح فرهنگ مردمى كه زندگى حضرى و كوچنشين