منصوره اتحاديه و سعيد روحى
34
در محضر شيخ فضل الله نورى ، اسناد حقوقى عهد ناصرى ( فارسى )
پسرى داشت كه طبق قرارداد در مدت يك سال در دكان علافى شاگرد بود و خرج نهار او نيز با موجر بود . حمام هم اجاره مىشد . يكى از شروط اين بود كه موجر و خانوادهء او بتوانند هفتهاى چندبار مجانا حمام بروند ، چنانچه ميرزا محمد صديق الملك كه دو باب حمام زنانه و مردانه متصل به هم اجاره داد ، متصالح در مدت اجاره با 15 نفر از اهل بيت ، هريك در هفته سه نوبت حمام مىرفتند و اجرت دلاكى با متصالح بود و كيسه هم مىبايست بدهد . انواع اجارهء مزرعه ، مرتع ، ملك و غيره در خارج از تهران نيز ثبت شده است ، چنانچه آقا ميرزا ابو القاسم پسر آقا عبد الكريم مستوفى رشتى ، به مشهدى قربانعلى پسر مشهدى على كشانى اراضى متصرفه خريدارى خود را در محل كشان رشت به مدت 11 سال اجاره داد كه مال الاجاره سيصد و شصت قوتى برنج معمولى در 5 سال اول سالى 30 قوتى و 6 سال آخر سى و پنج قوتى پرداخت گردد . قرض 15 ثروت و تجمع سرمايه در اين زمان محدود به عدهاى خاص بود . افراد معمولى از طرق مختلف خريد و فروش و سرمايهگذارى در مستغلات و انواع ملك امرار معاش مىكردند . تجارت و قرض دادن پول نيز توسط صرافها و تجار راه ديگر امرار معاش بود . گردش پول بسيار كم بود و بهطور كلى پول در دست مردم محدود بود و سرمايههاى كلان به جز موارد استثنايى وجود نداشت . بانك شاهنشاهى نيز فقط در 1307 تأسيس شد كه علاوه بر امور بانكى در كار صرافها به خصوص قرض دادن پول شركت داشت . اشخاصى كه قرض مىدادند دو دسته بودند : صرافهاى حرفهاى و عدهاى از افراد معمولى كه مبالغ كمى را به مدت كوتاه قرض مىدادند . اسناد اين كتابچه در مورد قرض از نوع دوم است . مانند 81 تومان ، قرضى كه حاجى احمد ياسلى از حاجى حبيب اللّه تاجر شالفروش گرفت از بابت 100 بند كاغذ به مدت 4 ماه . همين شخص چند روز بعد 90 تومان به مدت 15 روز براى چند متر كاغذ از حاجى حبيب اللّه تاجر فرشفروش گرفت . گاه در معامله قيد مىشد كه مبلغى از قرض روزانه پرداخت خواهد شد ، چنانچه قربان على قنّاد كه 30 تومان به