آنه مارى شيمل ( مترجم : فرامرز نجد سميعى )

36

در قلمروى خانان مغول ( فارسى )

داشته است . سليم چيشتى به او نويد پسرى را داد و در تاريخ ( 1569 ، 8 ، 31 ) ، تنها مرواريد خلافت از صدف رحم بيرون آمد و به ساحل زندگى رسيد . سپاس اكبر بىحد و مرز بود ؛ طفل پسر را به اسم شخص پارسا ، سليم نام نهادند كه بعدا به عنوان جهانگير حكومت كرد . سفرهاى زيارتى به اجمر در سالهاى بعد به طور منظم انجام مىگرفت و به زودى دو شاهزادهء ديگر ، مراد ( 1570 ) در اجمر ، و دانيال ( 1572 ، 9 ، 9 ) به دنيا آمدند . اكبر به عنوان قدردانى براى تولد سليم نزديك سكونتگاه شيخ سليم در شهر فتح پورسيگرى ( 10 ) تأسيسات عظيمى از سنگ ماسهء قرمز رنگ بنا كرد كه در حياط آن آرامگاه سليم چيشتى ، مثل مرواريد سفيدى قرار گرفته بود . اكبر پانزده سال در آنجا اقامت گزيد . او دستور داد در آنجا عبادت‌خانه‌اى « 1 » بسازند كه در آن شبهاى پنجشنبه مباحثات مذهبى ، ابتدا با عالمان دينى مسلمان ، سپس نيز با هندوان و پارسيان كه در سال 1580 يزوئيت‌ها نيز به آنها اضافه شدند ، انجام مىگرفت . بدائونى عالم و سخت متعصب ، توصيفات برجسته‌اى از مباحثات بين عالمان دينى تنگ نظر كه انزجار اكبر عليه دين رسمى اسلام مطمئنا از آنها تغذيه شده است ، ارائه مىدهد : عالمان دينى زمان ما ناگهان بسيار پرمدعا شدند و هياهو و سردرگمى آغاز شد . شاه از رفتار گرگ‌وار آنها بسيار دلگير شد و به من گفت : « در آينده در مورد هركدام از عالمان دينى كه بىمعنى صحبت مىكند و نمىتواند مؤدب باشد ، گزارش كن ؛ من مراقب خواهم بود كه آنها اتاق را ترك كنند » ! من آرام به آصف خان گفتم : « اگر اين دستور را اجرا كنم ، بيشتر آنها بايد اتاق را ترك كنند . » شاه ناگهان پرسيد كه چه گفته‌ام . وقتى پاسخ مرا شنيد ، بسيار خوشحال شد و اظهار نظرهاى مرا به آنهايى كه نزديك او نشسته بودند ، بازگو كرد . در واقع ، وقتى عالمان دينى شمشير زبان را در ميدان جنگ مخالفتهاى متقابل ، از نيام مىكشيدند ، مىتوانست اين واقعه روى دهد كه موهاى سبيل شاه مثل سبيل يك ببر سيخ شود . ( 11 ) ديانت اكبر همهء اديان را در برمىگرفت و همان‌گونه كه او در حضور يزوئيت‌ها تصوير حضرت مريم را در عبادتگاه كوچكشان محترم مىشمرد ، براى مراسم دينى پارسيان ، به ويژه براى پرستش آتش آنها نيز توجه نشان مىداد و بيش از هر چيز مىكوشيد به وسيلهء ترجمهء مهم‌ترين آثار سانسكريت ، درك عميق‌ترى را براى هندوئيسم ترويج كند . نبايد فراموش كرد كه از فتح اللّه شيرازى ، فيلسوف ايرانى كه شاگردانش در دهه‌هاى سالهاى بعد سنت فكرى مهمى را توسعه دادند ، از روزهاى حكومت اورنگ زيب در لكنو نقش مهمى را در فرنگى محل « 2 » ايفا كرده است . ( 12 )

--> ( 1 ) . Ibadatkhana . ( 2 ) . FirangiMahal .