پيش گفتار به نام خدا تقديم به برادرم سيد عباس محدث به پاس محبتهايش يكى از كتب تاريخى مهم كه در عصر صفوى نگاشته شده كتاب خلد برين تأليف محمد يوسف والهء اصفهانى است « 1 » . اين كتاب تاريخ عمومى قطورى است در هشت روضه و يك خاتمه به شرح زير : روضهء يكم : در تاريخ پيامبران و پادشاهان پيش از اسلام . روضهء دوم : در تاريخ پيامبر اسلام ( ص ) و امامان شيعه . روضهء سوم : در تاريخ خاندان اموى و عباسى . روضهء چهارم : در تاريخ دودمانهاى همروزگار خلفاى عباسى . روضهء پنجم : در تاريخ چنگيزخان مغول و خاندان او . روضهء ششم : در تاريخ تيمور و جانشينان او . روضهء هفتم : در تاريخ سلسله‌هاى قراقويونلو و آق‌قويونلو و ديگر بازماندگان تيمور . و بالاخره روضهء هشتم كه بيشترين بخش كتاب را شامل مىشود در پادشاهى صفويان است . روضهء هشتم خود دربرگيرندهء هفت « حديقه » بدين ترتيب است : حديقهء اول : در سرگذشت شاه اسماعيل اول صفوى ( 905 تا 930 ه . ق ) و شرح احوال مشاهير سادات عظام و فحول علماى كرام و شعراء و ارباب كمال . حديقهء دوم : در سرگذشت شاه طهماسب ( 930 تا 984 ه . ق ) و شرح احوال امراى عظام و خوانين كرام و سادات عالى درجات و علماى اعلام و ساير هنرمندان آن عصر . حديقهء سوم : در سرگذشت شاهزاده مظفر و شاه اسماعيل دوم و شاهزادگان ديگر . حديقهء چهارم : در سرگذشت سلطان محمد ( 985 ه . ق ) . حديقهء پنجم : در سرگذشت شاه عباس اول ( 996 تا 1038 ه . ق ) . حديقهء ششم : در سرگذشت شاه صفى ( 1038 تا 1052 ه . ق ) . حديقهء هفتم : در سرگذشت شاه عباس دوم ( 1052 تا 1077 ه . ق ) . و خاتمهء كتاب در شرح حال شاه سليمان صفوى است . مؤلف اين كتاب ميرزا محمد يوسف والهء اصفهانى برادر ميرزا محمد طاهر وحيد قزوينى و پسر ميرزا حسين‌خان قزوينى است . وى نيز مانند برادرش وحيد قزوينى براى احراز مقامهاى ديوانى تربيت شده بود و به كارهاى دولتى اشتغال داشت . او در آغاز مجلس‌نويس ( محرر ارقام ) بود . در پايان عهد شاه عباس دوم و چند سالى از

--> ( 1 ) - همانطور كه بعد گفته خواهد شد مؤلف اين كتاب را محمد طاهر وحيد قزوينى نيز نوشته‌اند كه اشتباه است .