قاضى احمد بن شرف الدين الحسين الحسينى القمى

پيشگفتار 24

خلاصة التواريخ ( فارسى )

خلاصة التواريخ در تاريخهاى ديگر صفويه اثر گذاشته و اين تأثير را در كتابهاى عالم‌آراى عباسى و روضة الصفويه و نقاوة الاثار و به طور غير مستقيم در خلدبرين مىتوان يافت . عالم‌آراى عباسى تأليف اسكندر بيگ منشى يك اثر تاريخى كامل است و از نظر سبك تاريخ‌نويسى از بعضى جهات بر خلاصة التواريخ برترى دارد . مؤلف اين كتاب مدتها شاگرد قاضى احمد بوده و فن انشاء و تحرير را نزد او مىآموخته و با اينهمه در نوشتن تاريخ عالم‌آرا از خلاصة التواريخ استفاده كامل كرده است . تاريخ روضة الصفويه تأليف ميرزا بيگ بن حسن الحسينى الجنابذى است كه در سنه 1036 زمان شاه عباس به پايان رسيده است . شرحى كه مؤلف از تاريخ دودمان صفويه و رويداد قتل خواجه حبيب اللّه وزير هرات در دورهء شاه تهماسب آورده اقتباس كاملى از نوشته خلاصة التواريخ به نظر مىرسد . در نقاوة الآثار فى ذكر الاخيار تأليف محمود بن هدايت اللّه نطنزى كه در سال 998 تأليف يافته بخشهاى متعددى از نظر موضوع و محتوا با خلاصة التواريخ همسانى دارد و چنين‌اند وقايع بعد از مرگ شاه تهماسب و بيرون آمدن شاه اسمعيل دوم از زندان قهقهه و داستان ستارهء دوذنابه و ماجراى ظهور قلندر و قتل حمزه ميرزا و قتل سركردگان قزلباش به دست شاه عباس « 1 » . . . نسخه‌هاى خطى خلاصة التواريخ از مجلّد پنجم خلاصة التواريخ در حال حاضر پنج نسخه موجود است كه با رعايت اختصار به شرح هر يك مىپردازد . 1 - نسخهء كتابخانه موزهء ايران باستان ( نسخه اصل ) - اين نسخه به شماره 3726 به ثبت رسيده داراى جلد تيماجى سرخ رنگ ضربى و زركوب با نقش ترنج و لچكيها و بافت كشميرى در پشت و داخل هر دو جلد و پيدا است كه اين نسخه سابقا بسيار نفيس و زيبا بوده است . اندازه جلد 19 * 29 و اندازهء صفحه 18 * 29 و اندازهء خط 12 * 20 سانتيمتر داراى 23 سطر و تعداد صفحات كتاب 726 است . اوراق نسخه از كاغذ ترمه و مطالب به خط نستعليق زيبا و با مركب مشكى نوشته شده عناوين و آيات قرآنى و احاديث و القاب و امكنه و عناوين اشعار به خط قرمز رنگ و در زير بعضى جمل و تكيه بر روى كلمات نيز خط قرمز كشيده شده است . در صفحهء اول نسخه ، مهر وقف با عبارت « وقف آستانهء متبركه صفيهء صفويه » و در زير آن در ميان دايره‌اى منقوش اين عبارات به خط نسخ نوشته شده است : « وقف نمود اين كتاب را كلب آستان على بن ابى طالب

--> ( 1 ) - نقاوة الاثار . محمود بن هدايت اللّه نظرى به اهتمام احسان اشراقى صفحات 19 - 35 - 33 - 61 - 113 - 209 - 279 - 286