پيش گفتار خلاصة التواريخ اثر قاضى احمد قمى مورخ قرن دهم هجرى ، كتابى است در تاريخ صفويان از روزگار شيخ صفى الدين اردبيلى ( نيمه اول قرن هشتم ) تا اوايل قرن يازدهم نخستين سالهاى سلطنت شاه عباس يكم . اين كتاب در واقع مجلد پنجم از اثر بزرگى است در تاريخ عمومى و ايران كه مؤلف آن را به تاريخ صفويه اختصاص داده است « 1 » . در سال 1935 در پى انتشار مقالهء تحقيقى پروفسور والتر هينتس خاورشناس معروف آلمان دربارهء خلاصة التواريخ « 2 » ( نسخه برلن ) ، دو بخش از اين كتاب ، يكى تحت عنوان « شاه - عباس » به وسيلهء هانس مولر « 3 » در سال 1964 و بخش ديگر تحت عنوان « نخستين صفويان » به وسيله « اريكا گلاسن » « 4 » در 1968 به چاپ رسيد . اما محققين مذكور در چاپ كتاب خود تنها از چهار نسخهء خلاصة التواريخ استفاده كرده بودند و نسخه پنجم متعلق به كتابخانهء موزهء ايران باستان تا آن زمان براى ايشان ناشناخته بود و من كتاب حاضر را بر مبناى نسخهء اخير تصحيح و به چاپ رسانده‌ام . شرح حال قاضى احمد قمى به اجمال در دو اثر مهم او ، خلاصة التواريخ و گلستان هنر و بعضى آثار و نوشته‌هاى ديگر آمده است « 5 » ولى اطلاعاتى كه در دو كتاب مذكور به صورت پراكنده وجود دارد مأخذ اصلى براى آشنايى با زندگى و شخصيت اين مورخ و نويسنده بزرگ است .

--> ( 1 ) - نسخه‌هاى خطى كتابخانه مركزى دانشگاه به كوشش محمد تقى دانش‌پژوه 6 : 542 فهرست منزوى 6 : 4318 4319 تاريخ تذكره‌هاى فارسى 2 : 606 - 614 استورى 1 : 1073 - الذريعه 7 : 223 ( 2 ) - والتر هينتس ، مجله « انجمن مستشرقين آلمان » 89 ( 1935 ) : 315 - 328 ( 3 ) - هانس مولر : خلاصة التواريخ ، قاضى احمد ، شاه عباس يكم چاپ و يسبادن 1964 ( 4 ) - اريكا گلاسن : نخستين صفويان . چاپ فريبورگ . 1968 ( 5 ) - خلاصة التواريخ . نسخه‌هاى خطى ( موزه ، بيانى ، ملك ، سعيد نفيسى و برلين ) - گلستان هنر نسخهء مسكو ترجمهء انگليسى با مقدمهء زاخودر و مقدارى از مينورسكى چاپ واشنگتن 1959 - گلستان هنر به اهتمام سهيلى خوانسارى چاپ تهران 1352 ( مقدمه ) - خلاصة البلدان به اهتمام سيد حسين مدرسى طباطبايى چاپ قم 1396 قمرى ( 1354 شمسى ) و مقاله‌اى از ايشان تحت عنوان قاضى احمد در بررسيهاى تاريخى 57 : 63 - تاريخ تذكره‌هاى فارسى 2 : 723 - نسخه‌هاى خطى دانشگاه تهران 6 : 542