گرديد . بعدها مىبينيم كه در پى اين رقابت‌ها در دورهء حكومت شاه عباس صفوى ، شاهء ايران بوسيلهء كمك از انگليسها پرتقاليها را از خليج فارس بيرون مىكند ولى متاسفانه فرصت راندن انگليسها براى جانشينان وى ممكن نمىشود و سلطهء انگليسها بر هندوستان و ساير كشورهاى اطراف خليج روزبروز بيشتر مىشود . بعدها هر موقع كه حكومت مركزى در ايران قدرتمند بوده است و مرد لايقى بر كشور حكومت مىكرده است ، چند صباحى دست تجاوز خارجى از كشور ما كوتاه بوده است . طبعا ضعف دولتها ، خودخواهىها ، جهل و عدم آگاهى صاحبان قدرت در اين مملكت ديگر فرصت پيشرفت و جلوگيرى نفوذ خارجى از اين مملكت ممكن نگرديد و روزبروز كشور رو بتباهى رفت تا جائى كه تعيين سلاطين و حكام و وزراء با مشورت بيگانگان انجام مىگرديد . زبان حال آن نوشته يكى از كارگزاران امور خارجهء ايران در خراسان است كه چنين مىنگارد « حكومت‌كنندگان واقعى ايران ، سفراى روس و انگليس بودند و قونسلهاى اين دو سفارتخانه نمايندگان جبار حكام در ولايات . آنها مىزدند ، مىسوختند ، مىكشتند و مىبردند و كسى را ياراى مقاومت در برابر آنان نبود . اگر مأمورى از مركز به ولايات اعزام مىشد ، مىبايست گره مشكلات را خود بدون كمك مركزيان بازنمايد . انتظار و توقع هرگونه كمك از دولت بىحاصل بود ، چرا كه دولت نيز در همان حد اسير تمايلات خارجيان بود كه آن مامور ، اگر مأمور با خارجيان دوستى مىكرد ، نوكرى محقر بيشتر نبود و اگر دشمنى آغاز مىكرد ، سرنگون مىشد 6 . » انگيزهء دولت‌هاى استعمارى اروپا ظاهرا به دو منظور بوده يكى آنكه امنيت كافى در راههاى دريائى و زمينى ايجاد نمايند تا تجار و بازرگانان بتوانند مصنوعات اروپائى را بشرق حمل نمايند و در عوض كالاهاى اين ممالك را به اروپا برسانند . دوم آنكه مبلغين مذهبى در پى داشتن امنيت كافى در شرق بتوانند نيات و اهداف كشورهاى متبوع خود را تبليغ نمايند . بوضوح مىبينيم كه اكثر جهانگردان اروپائى از زمان گوركانان ببعد اكثرا دعاة عيسوى مذهب هستند كه بمشرق زمين آمده‌اند و پس از اينكه جاى پائى براى خود در اين ممالك بازكرده ، سپس در پى اهداف تعين‌شده خود برآمده‌اند . جزو اولين بازرگانان خارجى كه بايران آمده‌اند يكى آنتونى جنگين‌سون است كه از طريق مسكو به ايران آمده و در قزوين با شاه طهماسب صفوى ديدار كرده است ، هرچند حاصل اين سفر سودى براى بازرگان انگليسى نداشته است ولى مىتوان نامبرده را عامل اصلى بازگشائى راه بين امپراطورى انگليس و ايران دانست 7 . راهى كه آنتونى جنگين‌سون از طريق روسيه از طريق يك شركت روسى به ايران پيمود ، بيشتر از مستملكات امپراطورى عثمانى مىگذشت و چندان امن به نظر نمىرسيد . در ضمن پيمودن تمام سواحل آن روز