مجزا گرديده است . يكى از صاحب‌نظران تاريخ دورهء قاجاريه ، اين حوادث را به درستى ، حاصل حكومت خودكامهء استبدادى و بىلياقتى اولياى امور وقت مىدانست 2 . براى اينكه دريابيم ، چرا قسمت‌هائى از سرزمين ايران در طول دويست سال حكومت قاجاريه از دست رفت ، بايد علل آن را در دورهء قبل از صفويه و بعد از آن جستجو كنيم و براى اينكه بدانيم افغانستان چرا بدين‌حال و روز افتاده است بايد تاريخ افغانستان و گرفتاريهاى آن كشور را از خلال نويسندگان هم‌عهد نويسندهء اين كتاب مورد غور و بررسى قرار دهيم . « چون بهترين راه شناخت واقعيات امروزى جستجوى علل پيدايش آنها در گذشته است 3 » . نگاهى به گذشته بحث در تاريخ قبل از صفويه و دورهء صفويه خارج از بحث مقدمهء اين كتاب است . فقط به اختصار مرورى به تاريخ دويست ساله گذشته تا زمان تاليف اين كتاب خواهد شد كه روشن شود اروپائيان و دول استعمارى از ديرباز درصدد دست‌اندازى و بهره‌جوئى از كشورهاى آسيائى و ساير ملل زير ستم بوده‌اند . اصولا پيدايش امپراطورى عثمانى در آسيا و تسخير قسطنطنيه مركز امپراطورى رم شرقى و دست‌اندازى در شبه جزيره بالكان و شمشير سربازان ينىجرى خواب راحت را از چشم يك عده حكومتهاى خودمختار اروپائى ربوده بود . با افتادن بغاز به سفر يعنى راه ورود به درياى مديترانه و درياى سياه بدست سلطان محمد دوم بالنتيجه راه بازرگانى مشرق‌زمين به مخاطره افتاد و بازار دادوستد جمهوريهاى ونيز و پرتقال و ساير كشورهاى اروپائى از رونق افتاد ، كشورهاى اروپائى كه راه زمينى را بسته ديدند درصد آمدند كه راه ديگرى به طرف مشرق بيابند . در همين حال تحولات شگرفى نيز در اروپا رخ داده بود . اكتشافات مهم و استنباط و استخراج قوانين علمى و استفاده از آن قوانين ، اوضاع جهان را بتدريج دگرگون مىساخت بخصوص صنعت كشتىسازى پيشرفتى كرده بود و دريانوردان زيادى درصدد برآمده بودند تا از طريق دريا به طرف مشرق‌زمين و ساير نقاط دنيا بحرپيمائى نمايند ، پيشگامان اين راه در ابتدا اسپانيولىها و پرتقالىها بودند و بعدها انگليسها و فرانسويها نيز بدانها پيوستند . سفيران و مبلغين مسيحى زيادى را در طول دورهء حكومت گوركانان تا عهد صفويه را مىبينم كه به طرف مشرق‌زمين آمده‌اند و خاطرات و سرگذشت‌هاى آنان در دست است كه در خلال آنها به هدف و مقصود و نيت باطنى آنان پى برده مىشود . در زمان حكومت سلسلهء آق قويونلو كه امپراطورى عثمانى قدرت بزرگى در مشرق‌زمين بشمار مىرفت سفرائى چند بدربار اوزن حسن آمدند كه نوشته‌هاى آنان بهترين