حسين قلى خان نظام السلطنه مافى
778
خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السلطنه مافي ( فارسى )
عاقبت اين مردم را به جاى بد برساند . تا خواست خداوند چه باشد . پيوست دوم ميرزا على اصغر خان اتابك احضار شد . دستگاه صدارت حاليه و غالب مردم ، فراهم نمودن اسباب احضار اتابك را از حضرت آقا روحى فداه مىدانند . از آمد و رفت وكيل - السلطنه خدمت آقا ، همين شكلها به نظر مىآيد . ولى از طرفى هم ، از محل صحيح و درستى شنيده شد ، خود صدر اعظم حاليه خدمت شاه جدا عرض و استدعا نموده است كه اتابك را احضار فرمايند . اما آنچه فدوى حدس مىزنم ، اين است كه اصلا شاه نسبت به ميرزا على اصغر خان بىميل نبوده ، دور نيست آقا هم به واسطهء ميل خود شاه ، در ضمن صحبت ، خيال شاه را قوت داده است . صدر اعظم هم اولا ، قدرى كار خودش را سست ديد ، ثانيا ، ميل شاه را به طرف ميرزا على اصغر خان ديد ؛ فكر كرد ديد دور نيست كه عاقبت يا او احضار شود ، يا آنكه او هم احضار نشود ، خودش در اين كار باقى نماند . زرنگى به خيالش رسيد ، خودش رفت خدمت شاه و استدعاى احضار اتابك را نمود ؛ كه اولا منتى بر اتابك وارد كرده باشد ، ثانيا اگر خودش از اين مسند خلع شود ، باز به دست خودش اسباب رجوع كار به اتابك شده باشد . بارى چون از باطن امر مطلع شده بود كه به همين زودى از اين مسند خلع خواهد شد ، خواست كه هم اين كار به كسى داده نشده باشد كه اسباب زحمت خودش فراهم شود ، و هم به ميرزا على اصغر خان منت بزرگى گذارده باشد . حتى از قرارى كه شنيدم ، از قبيل اقبال الدوله و وزير همايون بر او ايراد كرده بودند كه ، اين چه كارى بود كردى . گفته بود ، چون صلاح دولت در اين بود ، من نتوانستم از صلاح دولت بگذرم ؛ ولى به شماها قول مىدهم كه طورى ما بين شماها را با اتابك اصلاح بدهم كه خودتان راضى و خوشوقت باشيد . بارى ، شكلى كه پيشآمد تا اين ساعت ، اين است كه به عرض رسيد . ظاهر عمل اين است كه عرض شد ، ولى در باطن ، اصلا قوت دادن خيال شاه را به احضار اتابك ، از آقا مىدانند . البته خود آقا حقيقت امر را يقينا دستخط نمودهاند . امر مبارك مطاع است . پيوست سوم از بابت كار هويزه ، پس از رسيدن آن فرد ، حضرت اشرف آقا مذاكرهء اين كار را به مرآت الممالك رجوع مىنمايد ؛ او هم دو سه مرتبه مىرود . ناصر الملك چندين فقره ايراد مىنمايد ؛ اولا آنكه ، بايد يك هزار و يكصد و پنجاه خروار جنس كه پاى اين دو محل جمع و تسعير نمودهاند ، معلوم شود چقدر پاگير هويزه است و چقدر پاگير بنى طرف . ثانيا ، دو ثلث جنس بايد تسعير و خروارى پنج هزار هم بر اين تسعير كه كردهاند ، افزوده