جائى نرسيد و هكذا از انبار قزوين حاصل را بردند و قادر به هيچ اقدامى نشدند . حالا با اين ترتيب بروم در خمسه گرفتار هزار ناملايم و محظور بشوم كه بلكه در دست رعيت خود اسير بمانم ، از داخل و خارج اسباب افتضاح و بىحرمتى فراهم شود . ابدا صلاح نيست و هر روز هم بايد به وزارت داخله و جنگ و دواير دولتى عريضه نگار شده ، از دست رعيت خود و بيگانه تظلم نمايم ، در حالتى كه هيچ اثرى جز بىشرفى بار نشود . حالا در تهران هم فرضا رعيتى هم عارض شود ، به نوشتن كاغذ به مشير حضور و امر و نهى مصنوعى اثر هم نداشته باشد ، حيثيت ظاهر محفوظ است . بعد خيال كردم مسافرتى به زيارت خراسان بكنم ، نمىدانم حكومت باكى خواهد بود و ترتيب نامعلوم است . اقامت تهران هم عيبى ندارد ، الا اينكه اين ذيل و ذنبى كه حاليه هست و قهرا نمىتوان صورت ظاهر را بهم بزنم كه اسباب زحمت خواهد شد . حالا طورى است كه اگرچه وضع مردم و مشروطه ، كه هنوز قواعد قانون در طبايع افراد ملت سرايت نكرده ، و اشخاص مغرض را ميدانى بدست افتاده و هرج‌ومرج مىكنند ، هرقدر هم ضرر به حال ماها داشته باشد همان‌قدر هم فايده و امنيت دارد . زيرا كه حالا ديگر كسى را به اجبار و قهر و غلبه نمىتوانند مجبور به جلاى وطن بكنند يا نفى يا تبعيدى پيش بياورند ، يا اينكه مانند سابق كه مرحوم شاه شهيد پول‌ها را به آن ترتيب از من گرفت و در آخر اسم بىمسماى اراضى لم يزرع صحراى عربستان را داد كه حالا در زحمت و ذلت و گرفتارى آن هستم ، يا اينكه در اين اواخر ، معاملات مرحوم اتابك با من و خانوادهء من كه در واقع انقراض مرا يك باره در نظر مجسم كرده بود . خداوند به طبيعت زمان اين خطرات را از مسالك مردم برداشت و انشاء الله تعالى خودش به معاونت دست غيب اين ضديت و مغايرت و اغراض و مفاسد حاليه را هم بر طرف كند كه ناموس و جان و مال يك مشت مخلوق محفوظ و اين مشروطيت كه در واقع اگر ترتيب صحيح پيدا كند موجب حيات مملكت و حايل و حارس از تخطيات اجانب است ، اثرات خود را ظاهر سازد . به‌هرحال اين است گزارشات امروز . من كه همچو مفصلا نوشتم كه به جزئيات نكات آگاه باشيد و بدين‌واسطه در حالت ترديد باقى هستم . بعد از آنكه انشاء الله كابينهء وزراء مرتب شد و دو روزى هم گذشت ، به شهر مىروم . هر نوعى كه در ثانى تقديرات خداوندى براى آتيه پيشنهاد كرد و خيالم به هر تقدير استقرار پيدا نمود ، براى استحضار شما مىنگارم . پيوست فرزند ، امروز وزارت مخصوص كسانى است كه از اهل اين دوره و متخلق به اخلاق اين مردم فرنگىمآب باشند . چنان كه نمىدانى مقام مستشار الدوله و ممتاز الدوله و نظاير اين‌ها چقدر منيع است و منزلت امثال من چقدر دنى . از آن طرف ، يك ذره شاه را به هركس مايل بدانند ، خشم مشروطه و مجلس و انجمن‌هاست و بالعكس از اين طرف هم شاه يك جو مهر مشروطيت در دل هركس ديد قاتل پسرهايش محسوب مىدارد و