حسين قلى خان نظام السلطنه مافى
748
خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السلطنه مافي ( فارسى )
خواهيد كرد . اگر قصد به امرار وقت و امروز و فردا كردن است ، يك ماه و دو ماه مىشود سرگرداند ، عاقبت چه خواهد شد . وكلا جواب دادند ، مملكت و سلطنت شما امروز جان است بىروح ، هرچه داشتهايد از كف دادهايد ؛ گمرك شما در مقابل قرض دولت روس است ، تلگرافخانه در مقابل قرض از بانك استقراضى ، پستخانه در مقابل بانك شاهنشاهى ، شيلات و معادن و غيره . هرچه داشتهايد از دست دادهايد . با اين حال ، الان ملاحظه نمائيد قرض داريد و چه ميزان كسر بودجه . ملاحظه نمائيد آنچه از كف دادهايد به چه وسيله ممكن است و مىتوانيد چيزى را كه از كف دادهايد ، بدست بياوريد . به زور كه نمىتوانيد ، پول هم كه نداريد ؛ هرگاه به تدابير عملى و همراهى اهل ملت شما كارى را پيش نبريد ، به چه اسباب مىتوانيد كارى از پيش ببريد . اگر مىدانيد چهار كرور قرض نمائيد ، تمام خرابى دولت اصلاح مىشود ، چه ضرر دارد ؛ و الا چرا بارى سربار خودتان مىنمائيد . در اين صورت ، بايد فكر صحيح و درستى كرد كه كار از اصل مرتب و صحيح شود . وزرا جواب دادند ، آنچه مىگوئيد ، صدق است . در اين صورت ، تكليف چيست ؛ چه بايد كرد . وكلا اظهار نمودند ، چارهء اين كار منحصر است به اينكه ، يك بانك ملتى در تهران دائر شود ؛ بليط چاپ مىنمائيم از پنج تومان تا صد تومان . اقل اهل مملكت ايران را ، فرض مىنمائيم بيست كرور ، نوزده كرور منها ، اين يك كرور از صدارت گرفته تا خورده پا ، بر روى هر يكى صد تومان كه در اين بانك ملتى بگذارند ، مىشود صد كرور . گويا صد كرور هم ، خرابى مملكت را اصلاح نمايد و لازم هم نيست تمام اين صد كرور در ظرف شش ماه تهيه و حاضر شود ؛ همينقدر كه عجالتا رفع احتياج دولت شد و يك قرارى هم در ماليات و جمع خرج دولت گذاشت كه ديگر همهساله دولت كسر بودجه نداشت ، آن وقت بمرور قرض دولت داده مىشود . حالا اگر حنائى كه از اين بهتر باشد داريد ، بفرمائيد تا آنكه ما تصديق نمائيم . وزرا تمام تصديق كردند ، غير سپهدار كه او هم عاقبت تصديق كرد . بعد ، وكلا اظهار نمودند كه ، عرايض ما را تصديق كرديد ؛ عرض ديگر هم داريم ، تجار اين ملت كه پول مىدهند ، اطمينان مىخواهند و از پولشان فايده مىخواهند . امتياز بليط چاپ كردن را به بانك شاهى دادهايد ، بايد رشتهء اين بانك به تمام ولايات كشيده شود . در اين صورت ، امتياز اين بانك است كه ، تمام ماليات به اين بانك داده شود و حقوقات مردم هم به اين بانك حواله شود . حالا صندوقى داريد بىرسم ، آن وقت صندوقى داريد بارسم . وزرا قبول كردند و در همان مجلس ، سى هزار تومان صدارت حواله داد ، بيست هزار تومان به اسم خودش ، ده هزار تومان به اسم پسرش . وزير دربار ده هزار تومان داد . سايرين هم نفرى پنج هزار تومان قبول كردند بدهند . قريب صد هزار تومان در آن مجلس داده شد . حاجى امين الضرب و حاجى معين وكالتا پنج هزار تومان هم به اسم حضرت عالى قلمداد كردند . به اسم سردار ارفع و پسرش حاجى رئيس هم نفرى پنج هزار تومان كه سه نفر ، پانزده هزار تومان باشد . به سپهدار هم حكم شد كه با هركس وكلا بخواهند ، حضورى سئوال و جواب نمايند يا به كسى در اين باب تلگراف نمايند ، مجانى مخابره نمايد . از امروز كه شنبه است ، وكلا مشغول فراهم كردن اين كار و بليط چاپ كردن