بخواهم جزءجزء واردات و ناملايمات را بنويسم ، دو حالت دارد ؛ يكى بقول سعدى : تو چه غم دارى از اين درد كه بر جان من است * يا چه انديشى از آن خار كه در پاى تو نيست يا اين است كه اين‌ها را بهانه مىدارى براى كار نداشتن اجزاء . در هر صورت بىحاصل است . الحمد الله خبر فوت سعد الدوله بىاصل شد ، از اين جهت كمال مسرت را دارم ؛ يكى از آدم‌هاى خوب تمام صحيح دنياست . در وضعش همين بس كه مردود اين طايفهء حاليه است . از اخبار آذربايجان ، چون گاه‌گاهى براى استظهار و استحضار شما لازم است مىنويسم . عبد الله خان خواجه ، للهء سر كار اميرزاده سلطان احمد ميرزا است و رئيس دربخانهء او ، سيصد نفر فراش از قصابخانه و غسالخانه و متفرقه دارند . برادر اعتماد دفتر ، فراش‌باشى و برادرزادهء ساعد الملك ، كالسكه‌چى باشى است . اكبر خان زرين‌كلاه كه نوهء زينت الدوله است و در جوانى پيشخدمت عزيز السلطان بود ، للهء اميرزاده محمد حسن ميرزا است ؛ از اندرون هم به او زن داده‌اند . در اين تكيهء دولتى كه در ميان كاروانسراى آقا حسن گنجه‌اى جنب كارخانهء قالى و پشت اندرون است ، اميرزاده سلطان احمد شبيه فاطمهء صغرى مىشود و محمد حسن ميرزا را روى نعش و كتل و سر برهنه مىنشانند . هزار تومان انعام خواندن در مجلس به اميرزاده سلطان احمد ميرزا مرحمت شد . از بس طرف مرحمت قلبى حضرت اقدس است ، به شكار باباداغى هم همه وقت در ركاب است . تمام قره‌سوران‌هاى آذربايجان ، در ادارهء سالار ارفع مجيد السلطنه پسر نظام العلماء است ؛ شش هزار تومان مقروض بود ، املاك موروثى از مجتهد را به كشيكچىباشى فروخت ، قرضش را ادا كرد . وكيل الملك بيكار است ، طالب حكومت ارومى بود ؛ نشد . جليل الدوله به خوشامد حضرت اشرف اتابك اعظم حاكم مراغه شد . مفاخر الملك هم حاكم خوى و سلماس . هركس زير ار خالق ساعد الملك نباشد ، خيالش رنگى ندارد و جز ميرزا سيد ابو القاسم كه مستغنى است ، بنان السلطنه هم تملقى مىكند و كلاهش را نگه داشته است . از خلوتىها مجلل و ناظم خلوت و محمد ابراهيم خان نوكر امير نظام كه معتمد الحضور لقب دارد . شاهزادهء خراسانى دخترزادهء سهام الملك هم عيبى ندارد ، معاون حضور است . لقمان هم در همان درجات سابق است . بيكارى هم از فرنگ آورده‌اند . معلم روسى اديب سلطان هم كارش خوب است . معلم فرانسوى هم هست ، ولى بيكار . چون مىخواهند در باغ شمال ، اندرون و بيرونى بسازند ، و به كلى از خرابه‌هاى شهر نقل كنند ، از پاريس بنا مستخدم كرده ، دو ماه ديگر مىآيد . عمارت وسط باغ شهر و عمارت علاء الدوله و اتاق‌هاى بزرگ توى دالان ، به كلى معدوم و منهدم است . اقتدار الدوله برادر بصير السلطنه در عتبات مرحوم شد . بصير السلطنه دختر ثقة الاسلام را گرفت . حاج محمد تقى صراف و حاج محمد ابراهيم برادر حاج فرج جزء لا ينفك ساعد الملك ، در رتق‌وفتق كليهء امورند . چون امشب شب تاسوعا است ، خلوت و بيكارى است ، اجزاء تماما با حسين و قاسم در منزل امام جمعه وعده دارند . من هم مطلب لازم نداشتم ، اين اخبار را براى پر كردن صفحه نوشتم . از بيزمارك ايران سردار عبد الله خان دو ماه است خبر ندارم ؛ يقين دارم در عرض راه هستند . اگر مصالحهء قلعه پنجاه