نيست ؛ جز اين‌كه محققا بدانم ، در هر نقطه‌اى چند روز توقف خواهند نمود ، فورا مطالب جوابيهء شما را مخابره خواهم كرد . جواب تلگراف و گله‌هاى كتبى مرا كه صدارت عظمى تلگرافى از انزلى مخابره فرموده بودند ، سوادش را چند پست قبل نزد اجلال نظام فرستادم كه در لف پاكت خودش بفرستد . از مفهوم تلگراف ، اظهارات من تا يك درجه مؤثر واقع شده است . پيوست « 20 » هو فرزند مكرم مدتى است از شما خبر ندارم ، اگرچه اجلال نظام گاهى اطلاع مىدهد . اجمالا مىدانم ، كار حكومت شما الحمد الله گذشته است . به علت آن‌كه نمىدانم به چه شرط و به چه ترتيب ، نگرانى دارم . آن‌قدر بدان كه اگر حكومت فارس را به من داده بودند ، آن‌قدر مشعوف نبودم كه مردم بدانند كه تو حاجت به عضويت و جزميت من ندارى و خودت مستقلا استعداد و استحقاق خدمت بزرگ دارى . اگرچه مأموريت اعظم - السلطنه شأن حكومت عربستان را به كلى معدوم صرف كرد ، ولى كار را صاحب‌كار بزرگ مىكند . يك وقت مظفر الملك حاكم عربستان بود ، يك وقت هم آصف الدوله و من . خدا كند كار بنى طرف به خوبى و سهولت بگذرد و ميانهء شما و معز شما و معز السلطنه نفاق و كدورت حاصل نشود كه اين ذخيرهء چندين سالهء زحمت ، براى اين حكومت يكى دو ساله از دست نرود . من اگر بخواهم شرح حالم را بنويسم ، ملول و از كارهاى خودت دل‌سرد مىشوى . اگر سنگ آسيا بر سرم بگردد ، شاكرم . فرضا مرا وزير داخله اسما مىكردند ، حالت وزارت ماليهء مشير السلطنه را داشت ؛ چنان‌كه مجد الملك مرحوم در عهد مرحوم امين الدوله بود . و قهرا در مجالس رسمى بايد زير دست امير بهادر كه وزير دربار است واقع شوم . حالا منتهى اين است كه دو سال ديگر زنده هستم ، عنوان محترمى دارم ، ده دوازده هزار تومان سالى مقروض مىشوم . جهنم ! خرج تبريز ، دو ، بلكه سه مساوى آن وقت است . دخل هم به جز خرج سفره هيچ چيزى نيست . اول سال تمام كارها را معين كرده ، تمسك گرفته و جمع ساعد الملك شده است . تجارت و عدليه و نظام ، هر سه مستقلا با ساعد الملك است به علاوهء املاك شخصى وليعهد و رياست عملجات . كليهء زحمات نان و دل‌تنگى مردم و مسئوليت نظم و طرف مؤاخذت و ايرادات دولتى بودن ، با من است . قشون هم كه تقسيم شده و هريك از سردارهاى ثلثه ، مستقلا بايد كار خود را اداره كنند . در مطالب راجع به قيمت هريك ، بايد به جز آنها ، به رئيسى كه خود شاه تعيين كرده‌اند اظهار شود . چنان‌كه ادارهء امير نظام كليتا با اسعد السلطان است ، حتى تعيين چاتمهء قراول را هم بايد او بكند . گمرك و پستخانه با بنائى دولتى ادارهء مسيو نوز است .

--> ( 20 ) - اين نامه تاريخ 10 ربيع الاخر را دارد ، ولى در پاكت 7 ربيع الاول آمده است . چنان كه در نامهء پيشين آمده ، چاپار دولتى روانه بوده است و فرصت نگارش اندك ؛ از اين روى آن نامه به پست نرسيده و بعد همراه نامهء فوق در 10 ربيع الاخر يك جا ارسال گشته است .