« به نام آنكه هستى نام ازو يافت » [ مقدمه دوم ] خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السلطنه مجموعه‌ى حاضر ، مشتمل است برخاطرات و گزيده‌يى از مكاتبات حسين قلى خان نظام السلطنه ما فى . اين مجموعه را سه باب است و هر باب را چندين بخش . باب نخست ، خاطرات است و دو ديگر مكاتبات . باب اول : خاطرات خاطرات حسين قلى خان ، يادداشت‌هاى ايشان را شامل است از حوادث ايام ، از به دو تولد تا سال 1321 قمرى . اين باب را سه بخش است : - نخست ، واقعات عصر ناصرى ؛ ديگر ، حوادث عهد مظفرى ؛ آخر ، ضمائم خاطرات . قسمت نخستين ، از تولد نگارنده آغاز و به مرگ ناصر الدين شاه مىانجامد . ابتداى اين بخش كه بيانگر خاطرات ايشان است ، از تولد تا رود به خدمت دولت ، بسيار خلاصه و به ايجاز نگاشته شده است ؛ دنباله اما ، به تفصيل است . قسمت ثانى ، از مرگ ناصر الدين شاه آغاز و تا استعفاى ميرزا على اصغر خان امين السلطان از مقام صدارت ، به طول مىانجامد . اين بخش ، بيشتر شامل واقعات پيش و پس از سفر مظفر الدين شاه است به فرنگ ؛ تفصيلى است از پيشكارى حسين قلى خان در آذربايجان ؛ موجبات آن ، واقعاتش ، و پىآمدهايش . قسمت آخر ، پاره‌يى يادداشت‌هاست ؛ تفصيل ماجراى قوچان ، شرح احوال ميرزا نصر الله نائينى ( مشير الدوله ) ، و چندين موضوع ديگر را در برمىگيرد . قصد نگارنده نيز جاى دادن آن‌ها يا پيوستن‌شان بوده است در ، يا كه بر خاطرات . شيوه‌ى تقرير خاطرات ، نه روزنامه‌نويسى بوده است - به مفهوم رايج آن زمان - ، و نه به قصد آن . تنها ، تقرير واقعات سنوات عمر بوده است به قصد بازنهادن ، و از اين رهگذر آگاهانيدن آيندگان و لاجرم تنبه ايشان يا كه عبرت بازماندگان . در پيچ‌وتاب حيات ، در انبوهه‌ى مسائل و مشغله‌هاى مترتب بر حكومتگزارى ، هر آن‌گاه كه فراغتى