حسينقلى خان شقاقى
66
خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى )
كه از ملتزمين حضورش بودند احضار نمود و مواظبت در رقص و راحت مرا به او محول داشت . و آن شب بر من خيلى خوش گذشت . و در ضمن عادات و رفتار در دربار فرانسه را با دقت مىآموختم . البته خوانندگان تصور خواهند نمود كه براى يك جوان نوزده سالهء طلبه از حضور در چنان مجلسى چه دست مىدهد و خود را در چه موقع فوق تصور مشاهده مىنمايد . يك نكتهء تاريخى در اين موقع به نظرم رسيد كه از قلم آوردن آن ناگزيرم : اعليحضرت ناپلئون سوم به جناب غفرانمآب حسنعلى خان وزيرمختار حداكثر مساعدت و لطف را داشته ، اقلا هرماه يكى دو بار ايشان را به شام فاميلى دعوت مىنمود . به قرارى كه بعدها معلوم گشت امپراتور خيال داشت اين نمايندهء ايران را در پايتخت تهران به مقام وزارت خارجه برساند . و بعد توسط او جزيرهء هرمز واقع در دهنهء ( بحر العجم ) خليج فارس را از ايران اجاره نموده لنگرگاه ( پايگاه ) و مخزن نظامى كشتيهاى جنگى قرار دهد . تا در موقع حمله به هندوستان نقطهء اتكايى داشته باشد . با همين عقيده حسنعلى خان از دولت ايران خواست كه او به مركز سلطنت ايران برگشته چندى سركشى به خانه و املاك خود نمايد . اما مرحوم حاجى شيخ محسن خان مستشار سفارت نظر به خصوصيت زياد با مرحوم ميرزا سعيد خان وزير خارجه مراتب عهد و ميثاق ناپلئون را با حسن على خان وزيرمختار محرمانه به وزير امور خارجه نوشته بود كه ملتفت باشند . مرحوم وزير قبل از ورود حسنعلى خان به تهران خدمت مخزن نظامى را در پيشگاه اعليحضرت ناصر الدين شاه براى او ساخته و پرداخته و راه نزديكى به حضور را به روى ايشان مسدود نموده بود . هرقدر مسيو دوبو آينير « 1 » سفير فرانسه در تهران كه از اشخاص كارآزمودهء فرانسه بود و مخصوصا براى اجراى كار حسنعلى خان موقتا به تهران آمده بود ، اقدامات نمود به جايى نرسيد . و كاغذى كه امپراتور به ناصر الدين شاه راجع به ارتقاء حسنعلى خان نوشته بود ، مدتى معطل گشت و بعد با يك زبان ادبى از طرف پادشاه ايران جواب نفى تحرير گشت و مرحوم ميرزا سعيد خان در غياب وزيرمختار ، ميرزا سليمان خان
--> ( 1 ) - Mr . De Buanier .