حسينقلى خان شقاقى
20
خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى )
اين كتاب برهان جامع است كه توسط عموى پدرم مرحوم ميرزا محمد كريم ابن مهدى قلى سرابى تبريزى گرمرودى مشهور به حاجى ملا كريم ملاباشى معلم سرخانهء محمد ميرزا وليعهد فتحعليشاه قاجار در فاصلهء سالهاى 1251 - 1255 هجرى قمرى مطابق با 1212 - 1215 شمسى در تبريز نوشته شده و تحت فهرست شمارهء 845 و شمارهء 13727 دفتر كل در كتابخانهء مجلس شوراى ملى به ثبت رسيده است . بعدا كتاب تاريخ عالمآراى عباسى تأليف اسكندر بيك تركمان منشى را كه در اواخر سلطنت شاه عباس كبير نوشته شده و در فصلى از آن راجع به رؤسا و ايلخانها و سران ايلات ايران سخن رفته است مطالعه نمودم . سپس جهت آگاهى بيشتر جلد اول تاريخ سياسى و اجتماعى ايران دورهء سلاطين قاجاريه تأليف استاد فقيد « مرحوم سعيد نفيسى » و دو جلد كتاب تاريخى : « خواجه قاجار » تاليف محقق و نويسندهء فرانسوى « ژان گوره » « 1 » و كتب ديگر مانند : تاريخ نو ، تاريخ جهانگيرى تأليف « جهانگير ميرزا فرزند عباس ميرزا » كه به اهتمام مرحوم استاد عباس آشتيانى چاپ شده و تاريخ كرد ( مؤلف فخر الدين اخلاطى ) ، دايرة المعارف اسلامى ، تاريخ ايران دورهء قاجاريه تأليف « رابرت گرانت واتسن « 2 » » ترجمهء جناب آقاى ع . وحيد مازندرانى را كه بستهء ديگر و دوست عزيزم جناب آقاى على دانشور به اينجانب عنايت فرمود ، خواندم . از مطالعهء متون يادشده و كليهء تفصحات و بررسيهاى خود اينطور نتيجه گرفتم كه : قسمت مهمى از راز بقاى استقلال و آزادى ايران ، عليرغم تهاجمات و استيلاى خردكنندهء ارتشهاى خارجى از غرب و شرق از زمان فرمانفرمايى شاهنشاهى هخامنشى ، اشكانى ، ساسانى تا زمان سلاطين قاجاريه وجود ايلات و عشاير غيور و ميهنپرست در داخل ايالات و ولايات و در مرزهاى ايران بوده كه ضمن كشاورزى و دامدارى و حفظ سنن و آداب ارزندهء ايلياتى خود ، بنا به فرمان مخصوص فرمانروايان و شاهنشاهان وقت ، مانند يگانهاى ارتشى و ژاندارمرى كنونى ، امنيت منطقهء سكونت خود را تعهد مىنمودند و با حفظ و دفاع و جلوگيرى از تجاوز دشمنان و مهاجمان خارجى ، اين وظيفهء مقدس را از جان و دل نسل بعد نسل ايفا و تعهد مىكردند . در مواقعى كه فرمانروايان و پادشاهان مملكت در مناطق ديگر كشور مجبور به اردوكشى ، نبرد و جلوگيرى از تهاجم دشمنان داخلى يا خارجى بودند ، از سران اين ايلات و طوايف داخل ايران مدد و يارى مىگرفتند . علت كوچ نمودن ايل شقاقى يكى از ايلات قديمى ميهنپرست ايرانى الاصل ايل شقاقى يا ايل كرد شقاقى بوده است كه طبق شواهد و اظهارنظر معمرين و بازماندگان مطلع ايل شقاقى ، كه سينه به سينه نقل شده و در كتب تاريخى از زمان فرمانروايى سلاطين صفويه در دويست سال اخير نوشته شده ايل شقاقى اصلا از نژاد كردند كه افراد آن در مرزهاى غربى كردستان كنونى
--> ( 1 ) - Jean Gure ( 2 ) - Robert Grant Vatssen