يادداشت « خاطرات ديوان بيگى » سرگذشتى است خود نوشت از ميرزا حسين ديوان بيگى كردستانى ، مشتمل بر سوانح زندگانى او در دوران اقامت كردستان ( 1275 - 1301 ق ) و سپس از روزگار سكونتش در تهران ( 1302 - 1317 ق ) ، به انضمام يادداشتهاى پراكنده‌اى كه در سنوات گوناگون تا سال 1331 قمرى نوشته است « 1 » . ميرزا حسين ديوان بيگى فرزند ميرزا رضا على است . ميرزا رضا على در عهد سلطنت ناصر الدين شاه از رجال متشخص و اعيان كردستان و از عمال قابل و مدبر دولت در شمار مىرفت و همواره مورد احترام نزد ناصر الدين شاه و ديوانيان بود و به مناسبت تصدى امور ديوان بيگى « 2 » و همچنين نايب الايالگى در كردستان داراى حشمت و سطوتى در آن منطقه مخصوصا كرمانشاه و سنندج و اورامانات بود . عنوان ديوان بيگى براى او در حكم لقبى مىبود و اسلافش بعدها همان عنوان را نام خانوادگى خويش قرار دادند . ميرزا رضا على ديوان بيگى به سن هفتاد و يك سالگى در سال 1301 قمرى درگذشت . با رفتن او شيرازهء امور خانوادگى سستى گرفت . ميرزا حسين ناچار به تهران آمد و درين شهر ماندگار شد . اما فرزند هيچگاه نتوانست به مرتبت پدر برسد . در خاطرات خود مقام پدر را به خوبى و روشنى نمايانده است « 3 » .

--> ( 1 ) . وفات او ظاهرا يكى دو سال بعد روى داده است . فرزندش آقا خان ( رضا على ) در مقدمهء كتاب « سفر مهاجرت » ( تهران ، 1351 ) به مناسبت رفتن به آن سفر كه در محرم 1334 روى داد نوشته است : « پدرم تازه مرحوم شده بود » . ( 2 ) . ناصر الدين شاه پس از اينكه ديوانخانهء عدليه را براى رسيدگى به شكايات تشكيل داد ، در ولايات مهم نمايندگانى براى آن خدمت به عنوان ديوان‌بيگى منصوب كرد . ( 3 ) . مرحوم آقا خان ( رضا على ) ديوان‌بيگى هم سرگذشتى از جد خود نوشته است كه همراه با -