يحيى دولت آبادى
244
حيات يحيى ( فارسى )
و احكام ساطع است » زيرا در حكومت ملى جميع قوا از ملت ساطع است و بسه قسمت منقسم شده قوهء مقننه و مجريه و قضائيه را تشكيل ميدهد و صدور تمام قوا و احكام از شخص پادشاه اين عنوان حكومت استبدادى است . اين خاطره قلب مرا متأثر مينمايد و باطن خيالات نهضتكنندگان را آشكار ميسازد ولى از طرفى ميشنوم مباشرين مجلس شورايملى كه بمناسبت عيد ساليانه تأسيس مجلس شوراى ملى مشغول تهيه بساط عيد بودند و مقارن شد با اين نهضت نظامى و از طرف دولت تازه روى موافقتى با ادامه دادن كار نديده ميخواستند بساط ناتمام را به كلى برچينند يك مرتبه از طرف رئيس دولت امرى به آنها ميرسد كه جشن را بگيرند و رئيس دولت و نمايندگان سفارت انگليس باتفاق يكديگر در آن جشن حاضر ميشوند و گفته مىشود مشاورين خارجه صلاح نديدند بساط جشن برچيده شود تا سوء تأثيرى در جامعه نكند و از روى اين نظر شايد بخواهند صورتى از مشروطه و قانون اساسى نگاهدارند براى كلاه قانونى گذاردن بر سر عمليات خود در نزد رقيبان بيگانه و معنى و حقيقت آن را لغو نمايند . و هم در روزنامه ايران كه سه روز بعد از نشر بيانيه رئيس دولت نشر مىشود و بيانيه را درج مىكند به اين مقام كه ميرسد كلمه قوا را حذف كرده مينويسد « كه از اعليحضرت وى جميع احكام ساطع است » و مىرساند كه جمله مزبور به صورت نخستين مورد اعتراض شده بترميم آن پرداختهاند . و اما عمليات سيد ضياء الدين - با سه نفر از رجال اولى مملكت هيچ گونه ستيزگى نميكند مستوفى الممالك - مشير الدوله و مؤتمن الملك چونكه وجهه ملى دارند و مناسبات آنها هم با انگليسيان دوستانه است بىآنكه نوكر بوده باشند سيد ضياء الدين با رؤساى ايل بختيارى خصوصيت و مدارا مىكند چون قوهء شخصى دارند و بعضى از آنها بطور خصوصى با انگليسيان مربوط هستند . سيد ضياء الدين بسپهدار اعظم رئيس دولت پيش از خود متعرض نميشود اما او اطمينان ندارد و آن شب را به سختى گذرانيده و صبح بسيار زود روز سيم حوت ديده مىشود در سفارت انگليس در اطاق انتظار بعد از معطلى طولانى وزير مختار را ملاقات