مد نظر دور نميگرفت در ابتداى جنگ عمومى ارامنه در مملكت عثمانى قابل ملاحظه بودند و با وجود تهور شديد و پول و اسلحهء كه داشتند و با دشمنى تركان با آنها ممكن بود اسباب دست دشمنان آنها بشوند خصوصا كه قراردادى هم ما بين رؤساى ارامنه و دولتين روس و انگليس بسته شده بود كه در ضمن به آنها وعده داده بودند بعد از جنگ مقاصد ديرينه آنها را برآورند يعنى به آنها استقلال بدهند چنان كه از تبليغات رسمى رؤساى آنها بعموم ارامنه كه در بعضى جرائد نشر شده معلوم مىشود . بهرحال چند سال پيش در موقع جنگ وان و اطراف آن و در حوالى آذربايجان و غيره قشون عثمانى تصادف كرد با حملات ارامنه كه بحمايت روسها درآمده بودند و در موقع غلبه قشون روس ارامنه حامى آنها از قتل و غارت حتى تجاوز بناموس مسلمانان فروگذار نكردند حكومت عثمانى هم بتلافى حركات گذشته آنها و براى جلوگيرى نمودن از دسيسه‌كارى كنونى كه بسيارى از آنها جاسوس دشمنان ايشان بوده و هستند ارامنه‌ئى را كه از آنها بدگمان بود گرفتار و طرد و منع نمود و در مواقع مهمى مخصوصا در آناولى كه جمعيت زياد داشتند آنها را از زن و مرد و كوچك و بزرگ طرد نموده اموالشان را ضبط كرد اين جمعيت در صحراهاى اطراف شط فرات از حلب تا آنات متفرق شدند بعضى تلف شده و بعضى با حالت بسيار بد در خارج از آباديها در خرابه‌ها يا در زير درختان و در سايه چادرهاى مندرس زندگانى مينمايند دختران آنها ببهاى بخس دادوستد ميشوند اطفال آنها اغلب بگدائى براى يك لقمه نان بعابرين زحمت ميدهند در ميان اين مردم اشخاص متمول بوده است كه اكنون از دارائى خود دور شده‌اند و با بينوايان همعنانند اگرچه جزاى اعمال ناهنجار خويش است كه ميبينند و مكافات دهرى است كه به آنها ميرسد و لكن ديدار اوضاع و احوال آنها دلخراش است و تنها دلخوشى اين بدبختان اينست كه جنگ تمام شود بخانهاى خود بازگشت نمايند و لكن معلوم نيست به اين آرزو برسند و بر فرض كه در خاتمهء جنگ قراردادى هم در كار آنها داده شود كسانى كه اين آرزو را دارند از كجا زنده بوده باشند يا اگر زنده بمانند از دارائى ايشان چيزى باقيمانده باشد كه به آنها عايد گردد بهرصورت ارامنه آواره شده شايد زياده از دويست هزار نفر بوده باشند گفتم از شهر آنات تا