يحيى دولت آبادى

131

حيات يحيى ( فارسى )

و بالاخره قرارداد وثوق الدوله را بمنزلهء پيشنهادى ميخواند كه اگر از مجلس شورايملى گذشت رسميت خواهد داشت و گرنه مردود خواهد بود چنان كه وثوق الدوله خود در موقعى كه بجاى محمد وليخان سپهسالار تنكابنى رئيس دولت شد و خود را در برابر دو قرارداد كه سلف او با روس و انگليس داده بود در خصوص قشون جنوب و شمال ايران كه در تحت رياست صاحبمنصبان روس و انگليس بوده باشد بسفراى خارجه در تهران متحد المآل فرستاد و بنمايندگان دولت ايران در هركجا بودند دستور داد بدربارهاى دول بگويند اين دو قرارداد بمنزلهء پيشنهادى است كه اگر از دو مجلس شورايملى و سناى ايران گذشت رسميت خواهد داشت و گرنه لغو خواهند بود . مدير روزنامه ايران نخواست يا نتوانست مقاله دوم مرا منتشر نمايد و بعدها سندى بدست ميآورم كه مقالهء مزبور باداره رسيده و ضبط شده است . خلاصه هياهوى شديد بر ضد قرارداد در تهران و بتدريج در سرتاسر ايران برپا مىشود و در خارجه مخصوصا در استانبول و هندوستان از طرف ايرانيان مقيم خارج بر قرارداد مزبور اعتراض مىشود جرائد خارجه مخصوصا فرانسه بر عليه قرارداد انگليس و ايران قلمفرسائى ميكنند . و چون چند روز بعد از عقد قرارداد بموجب شرطى كه شده است سلطان احمد شاه به طرف اروپا رهسپار ميگردد در همه جا از زبان ايرانيان بر عليه قرارداد سخن ميشنود و در روزنامه‌ها الفاظ اهانت‌انگيز نسبت به خود در اينموضوع ميخواند و دلتنگ مىشود به حدى كه ميخواهد اظهار بىخبرى نمايد ولى فيروز ميرزاى نصرة الدوله كه با سمت وزارت خارجه همراه اوست و شريك عمده عقد قرارداد است تا آنجا كه بتواند جلوگيرى مينمايد حتى آنكه بعضى از همراهان شاه را كه از آنها اطمينان نداشته است دور ساخته شاه را از مسافرت بامريكا پيش از آنكه بانگلستان برود منصرف نموده و او را در يك محيط انگليسى انداخته است كه هرچه ميبيند و هرچه ميشنود انگليس و از زبان انگليس است . سلطان احمد شاه در فرانسه آن احترام كه انتظار داشته است نميبيند دليلش هم واضح است چه ميگويند اين جوان مملكتش را فروخته با پول آن باروپا براى