تهيه ديده‌اند آزاديخواهان قفقاز سرا اسلحه و لوازم و اشخاص جنگى و جنگ‌آزموده و مجاهدين بمب‌انداز و غيره بدانجا ميفرستند و ميدان جنگ مشروطه و استبداد مهمى در تبريز و اطراف آن مهيا است و براى رفتن بميدان مزبور استعداد كافى لازم است اين است كه محمد وليخان تنكابنى سپهدار را مأمور جنگ آذربايجان ساخته باندازهء استعداد دولت استبدادى براى او تهيه قوه ديده اردوى مفصلى ميخواهند بآذربايجان بفرستند بىآنكه مختصر تزلزلى در خاطر آزاديخواهان آذربايجان و طهران از تهيه اين استعداد روى بدهد و تصور فتحى براى آن بكنند بهرحال شرح وقايع آذربايجان را كتابى جداگانه لازم است و در اين مقام بطور اشاره و اختصار مينويسم و باز در موقع نگارش قضاياى عمومى پيش‌آمدهاى اوضاع آذربايجان را كه تنها اميدگاه آزاديخواهان تمام ايران است بمناسبت مقام خواهيم نگاشت . بارى در اين وقت چنان كه از پيش اشاره شد تمام مملكت در تحت سلطه استبداد دربار و در تحت قدرت ادارهء قزاقخانه كه صاحبمنصبان روس بر آن رياست ميكنند رفته آزاديخواهان در تمام ولايات مقهور و مغلوب و بسيارى از آنها مقتول و بسيارى متوارى و باقى در زواياى خمول با نهايت پريشانحالى امرار وقت نموده انتظار پيش‌آمدن روزهاى بهترى را دارند و روى دل همه بجانب فتوحات ملى آذربايجان است و از همه‌جا هرچه بتوانند بدانجا ميرسانند بلكه يكعده از آزاديخواهان خارجه نيز آنها را كمك ميكنند چنان كه بسكرويل « 1 » آمريكائى جوان آزادىطلب از روى وظيفه وجدانى از كار معلمى كه در تبريز دارد دست كشيده بمجاهدين خدمت مىكند و جان خود را هم در راه مجاهدت نثار مينمايد نام نيك او در تاريخ آزاديخواهى ايران تا ابد پاينده است بديهى است مجاهدين ارامنه و گرجستان هم بواسطهء قرب جوار آذربايجانيان را از مساعدت خود بىبهره نميگذارند . بالجمله شاه و درباريان او كه از سياست مهيب روس مدد ميگيرند بواسطه اسبابچينى سفارت روس در طهران و موافقت انگليسان به آنها بدول و ملل عالم وانمود ميكنند

--> ( 1 ) - Bosckrevil