يحيى دولت آبادى
273
حيات يحيى ( فارسى )
بوزراى مسئول بواسطه مسامحه آنها است در اصلاح حال مملكت و جلوگيرى از حوادث سرحدى و هرجومرج ولايات در صورتى كه آنها همه بدستور شاه و درباريان بوده وزراء استطاعت جلوگيرى نداشتهاند و به همين سبب كابينه وزراء پىدرپى دچار بحران و دستخوش تغيير ميگشته نه مليون تقصير داشتهاند و نه وزراى مسئول بلكه تمام تقصير در دربار مخالف اساس مشروطيت بوده است خلاصه اين دفعه روسها توانستند بواسطه تندروى ناطقين و نويسندگان بواسطه پيشرفت نكردن كار مجلس و بواسطه مداخله زياد روحانيان در امور ملكى وجود هرجومرج را در مملكت نسبت بمليون بدهند و شاه را ذيحق بشناسند كه بمجلس و مجلسيان و انجمنهاى ملى تعرض نمايد . هفتم آنكه در واقعه نهم ذى القعده رئيس مجلس احتشام السلطنه بود و احتشام السلطنه نه تنها خود دائما در كار بود بلكه عضد الملك رئيس قاجاريه و برادران احتشام السلطنه علاء الدوله و معين الدوله و وزراء و امرائى كه به اين خانواده منسوب و مربوط بودند هم بملاحظه خصوصيت با احتشام السلطنه و حفظ رياست او در مجلس بمنافع خود هم كه بود كار ميكردند و باينواسطه مجلس در چشم داخله و خارجه عظمت و اهميت داشت ولى اولا تمام آن اشخاص كه با احتشام السلطنه همراه بودند حالا بواسطه خارج شدن او از كار رياست مجلس ممتاز الدوله دلتنگ هستند و در باطن كارشكنى مينمايند طرفداران احتشام السلطنه در خود مجلس با رياست ممتاز الدوله مخالف ميباشند بعلاوه اشخاصى از وكلاء كه غرض شخصى با وكلاى آذربايجان و متنفذين در مجلس دارند چون ممتاز الدوله در كارها تابع خيالات آنها است با او طرفيت باطنى دارند بعلاوه دولتيان و وزراء و درباريان اعتنائى بمقام رياست ممتاز الدوله ندارند و مجلس را بواسطه رياست او كوچك ميشمارند و هنوز افكار به حدى نرسيده است كه تنها نظر بلياقت و قابليت بوده باشد هشتم آنكه در واقعه نهم ذى القعده مجلسيان از هر طبقه باهم متفق بودند و مخالفى نبود اگر هواخواهانى از شاه در مجلس بود اشخاص معين بودند كه احتراز از آنها در مذاكرات به آسانى ميسر ميشد اما ايندفعه هيئت مهمى در مجلس هست كه اكثريت را تشكيل ميدهد اين هيئت هواخواه شاه است با مداخله زياد آقا سيد عبد اللّه