يحيى دولت آبادى

271

حيات يحيى ( فارسى )

همه بيشتر است و بيش از وطنخواهان و مشروطه‌طلبان واقعى سنگ مجلس و مشروطه خواهى را به سينه ميزنند در صورتى كه در باطن خدمتگذار شاه و دربارند بعلاوه انجمنهاى ملى حقيقى بواسطه پريشانى ملت گرفتار بىپولى هستند و امورشان مختل است در صورتى كه انجمنهاى دولتى از محل معين مخارج آنها ميرسد و هيچگونه نگرانى ندارند از جمله انجمن علمى مركزيست اگرچه به اين اسم در اين سال انجمنى از اجزاى مدارس تشكيل داديم و خواستيم به قوت آن انجمن كمكى بدايره معارف كرده باشيم و نشد ولى به اين نام بامر كامران ميرزا نايب السلطنه و بتوسط سيد حسن شوشترى كه شخص جسور مستبديست در لباس ملائى يك انجمن سياسى داير شده اعضاى آن سيد و ملا و پيشنماز و روضه‌خوان و محرر شرعيات و غيره است و بهريك پول ميدهند و سور فراوان دارند بر ضد حوزه علميه علمائى كه با مجلس و مشروطه همراهند و از اين قبيل انجمنها در شهر و اطراف متعدد داير كرده‌اند مشروطه‌خواه و مستبد مخلوط و مشتبه شده و همه از يكديگر ظنين گشته‌اند و اين كارها اغلب بتوسط ارشد الدوله مىشود ارشد الدوله از اول باسم مشروطه‌خواهى داخل انجمنها شده و در موقع تحصن نمايندگان انجمنها در بهارستان مدير انجمن مركزى گشته در ظاهر مشير و مشار كارهاى ملى و در باطن از كاركنان جدى امير بهادر جنگ و مستبدين دربار بوده است ارشد الدوله بعد از آنكه كاملا از احوال و خيالات ملتيان آگاه شد بدربار رفت و جزو كاركنان جدى بر ضد مليون گشت چه فسادها كه از او ظاهر نشد و چه فتنه‌انگيزيها كه ننمود تا عاقبت كارش چه باشد سيم آنكه در واقعه نهم ذى القعده هر وقت كميسيون از خواص انجمنها منعقد ميشد چه كميسيون نظامى و چه غيرنظامى بواسطه اينكه اشخاص امين انتخاب ميشدند مطالب كميسيونها مستور ميماند و غير از خواص از مليون كسى اطلاع حاصل نميكرد مخصوصا در كار نظام كه هيچ معلوم نبود قواى نظامى چيست و زمام امور نظام بدست كيست استعداد چقدر است ذخيره چه دارند و خيالات آنها چه مىباشد اما در اين دفعه هرچه ميخواهند يك انجمن سرى معين نمايند براى امور نظامى صورت نميگيرد و چون در اغلب انجمنها مستبدين نفوذ دارند پيش از همه نمايندگان و خبرنگاران خود را انتخاب