يحيى دولت آبادى

45

حيات يحيى ( فارسى )

يوسفخان مستوفى الممالك و وزارت و حكومت شاهزادگان ( پسرها و عموها و عمو زادگان شاه ) بااهميتى قابل اعتناء از نتيجه زحمات ميرزا حسينخان قزوينى سپهسالار اعظم افواجى از نظام در تحت تنظيمات معلمين اطريشى صورت انتظام گرفته در خزانه دولت از وجوه ذخيره شده پيش هنوز مبلغى باقى است . ايلات و عشاير از دولت انديشه دارند قواى دولت براى انتظامات داخلى كافى است مالياتها به آسانى وصول مىشود حكام تعدى بسيار ميكنند و كسى جرئت شكايت نمودن از آنها را ندارد مخصوصا از شاهزادگان درجه اول ناامنيها بيشتر در سرحدات بروز مىكند كه پيداست دست تحريك خارج در آنست مانند حمله شيخ عبيد اللّه بر سرحدات آذربايجان و مانند تجاوزات تركمنها در سرحدات خراسان كه در عبور و مرور زوار در راه مشهد مقدس چند منزل توپ و سوار از طرف دولت قافله را بدرقه مينمايد روابط دولت با همسايگان از طرف مغرب با عثمانيان اغلب گفتگو حاصل مىشود و دولت از عهده خاتمه دادن به آن اختلافات بوجه دلخواه برميآيد در سياست خارجى عهدنامه‌ئى كه مهمتر از همه آنها در تركمانچاى با روس بسته شده در كار است ولى چيزى كه خاطر دولت را آسوده نگاهداشته و ميخواهد تصور كند ميتواند خواب راحت نموده باشد رقابت ميان روس و انگليس است كه با هيجان شديد در اين مملكت بروز كرده . روس براى رسيدن بهندوستان و درياى آزاد سعى مينمايد نفوذ خود را در ايران زياد كند درصورتىكه سياست او در برابر سياست انگليس در ايران ضعيف شمرده مىشود . دولت تكليف خود را در آن ميداند ميانه‌روى كرده به آتش رقابت آنها دامن بزند تا در ميانه آسوده‌خاطر بماند به اين سبب هر وقت امتيازى بيكى از آن دو دولت ميدهد مجبور است ديگرى را هم بهر وسيله باشد راضى نمايد . ناصر الدين شاه صدارت ميرزا تقى خان امير نظام و ميرزا حسين خان سپهسالار را ديده بعلاوه مكرر باروپا سفر نموده اوضاع دول بزرگ و كوچك و ترقيات عالم را مشاهده كرده خود نيز باهوش و كاركن است اگر اين اطلاعات و كاردانيها مقهور