حاج محمد تقى جورابچى
35
حرفى از هزاران كه اندر عبارت آمد ( خاطرات حاج محمد تقى جورابچى ) ( فارسى )
مىرفتند ياد مىكند . طلب شخصى او براى آموزههاى مذهبى جنبهء مهمى از خاطرات را تشكيل مىدهد . طى انقلاب مشروطه برخى از بازرگانان ترجيح مىدادند كه از سلطنت مطلقه حمايت كنند ، حال يا به دليل سود اقتصادى شخصى يا مثلا به دليل تعلق مذهبىاى كه آنها را به سوى ملايان ضد مشروطه مىكشاند . از سوى ديگر با توجه به تغييرات سياسى ، گاه جنبش مشروطه اثرات زيانآورى بر ثروت كسانى چون خاندان جورابچى كه حامىاش بودند مىگذاشت . براى مثال پس از اولتيماتوم روس در 1326 ق ( 1911 م ) مشروطهخواهان جريانى را براى تحريم كالاهاى روسى و انگليسى به راه انداختند . اين تحريم بر آن عده از تجار ( مشروطهخواه يا غير مشروطهخواه ) كه كالاهاى روسى و انگليسى وارد مىكردند تأثير منفى زيادى گذاشت . همچنين تجارت بازرگانان در هردو سوى جبهه انقلاب مكررا از سوى مخالفان سياسىشان به دليل غارت و چپاول يا مصادره آسيب مىديد يا نابود مىشد . بازرگانان در تحولات دورهء قاجار ، از جمله در انقلاب مشروطه ، نقش مهمى بازى كردند . با اين همه نمىتوان به سادگى تصور كرد كه هر آنچه آنها در طى انقلاب در پى آن بودند يا دغدغهاش را داشتند حول مضامين مشروطهخواهى و اصول قانون اساسى دور مىزد . حاج محمد تقى جورابچى شخصا طور ديگرى فكر مىكرد . در برآورد ما از دوران مشروطه ، و براى به دست آوردن فهم بهترى از جامعه ايرانى و پيچيدگىهاى آن در آن دوره ، اين ساحت شخصى - اجتماعى درخور مطالعهء بيشترى است . على قيصرى