طباطبايى » ازدواج كرد « 1 » . همچنين در خاطرات آمده است كه برادرزن او ، به نام ميرزا محمد تقى ( پسر بزرگ ميرزا على مجتهد ) ، عضو انجمن تبريز بوده است « 2 » . اشارات نويسنده خاطرات به برادرانش بيشتر است و اغلب به مسائل تجارى مربوط مىشود . برادران اگر در تجارت خوب و قابل اعتماد باشند ، خوب به شمار مىآيند . گاهى اوقات اشاراتى به خصوصيات فردى آن‌ها هم ديده مىشود . براى مثال مشهدى نقى « خوش‌اندام » و « در هر كارى موافق » است ، « 3 » كربلايى ( محمد ) باقر در برخوردهاى مكررش با مردم از ناسزاگويى دريغ نداشت ، اما نويسنده او را به خاطر استواريش در كار تجارت ، مانند اين‌كه آن‌قدر به خانه حاكم رفت تا وامى اندك را بستاند « 4 » ، مىستايد ؛ يا مشهدى شفيع كه علاقه چندانى به درس و مدرسه نداشته اما به‌خاطر اين‌كه جوانى بشاش ، زرنگ و سريع الانتقال بود ستوده مىشود « 5 » . حاج رضا به دليل بلندپروازىهاى تجارىاش كه به تبريز و رشت بسنده نمىكند و به خاطر استعداد ادبى و خوش‌پوشىاش تحسين مىشود « 6 » .

--> ( 1 ) . خاطرات ، ص 133 . ( 2 ) . خاطرات ، ص 151 . در واقع محمد تقى طباطبايى عضو اصلى و رئيس انجمن تبريز بود كه در تابستان 1326 ( 1908 ) مجددا فعال شده بود . نگاه كنيد به منصوره رفيعى ، انجمن : ارگان انجمن ايالتى آذربايجان ، تهران ، نشر تاريخ ايران ، 1362 ، ص 75 . رفيعى به پيروى از اميرخيزى ( چنان‌كه در قيام آذربايجان و ستار خان ، ص 161 آمده ) تاريخ آغاز مجدد فعاليت انجمن را اواخر جمادى الثانى يا اوائل رجب 1326 ( ژوئيه 1908 ) ذكر مىكند . ويجويه ( در تاريخ انقلاب آذربايجان و بلواى تبريز ) اين تاريخ را با اندكى تفاوت 17 رجب 1326 ( 15 اگوست 1908 ) آورده است . نگاه كنيد به رفيعى ، انجمن ، ص 177 . از ميان ساير اعضاى انجمن مىتوان از اين افراد نام برد : ميرزا حسين واعظ ، ميرزا اسماعيل نوبرى ، ميرزا شتچى ، سيد حسين خان عدالت ، حاج محمد تقى اهرابى ، شيخ محمد خيابانى ، حاج مير محمد على اصفهانى ، حاج مهدى كوزه‌كنانى ، حاج شيخ و على اصغر ليلابادى . نگاه كنيد به رفيعى ، انجمن ، ص 75 . ( 3 ) . خاطرات ، ص 73 . ( 4 ) . خاطرات ، ص 90 . ( 5 ) . به‌تدريج همه برادران به زيارت مكه هم مىروند و از آن‌پس هريك به لقب حاجى خوانده مىشدند . ( 6 ) . خاطرات ، صص 84 - 87 . بنا به همين نقل ، حاج رضا در 1317 ( 1899 ) براى سامان دادن كار تجارت خانواده به رشت رفت . در ميان آشنايانش در رشت به‌طور خاص ميرزا محمد رضا نامى بود كه براى خودش شاعرى بود . همان آشنايى كه احتمالا حاج رضا را ترغيب كرد تا خود نيز اشعارى بنويسد . حاج رضا همچنين در رشت زبان روسى هم آموخت . خاطرات ، صص 84 - 83 خاطرات حاج محمد تقى همچنان