در شمال غرب ايران آگاهىبخش است ، بلكه اطلاعات مفيدى درباره بازرگانى و تجارت فرامنطقه‌اى در اين دوره به دست مىدهد . اين خاطرات مشاهدات ارزشمندى نيز در زمينه زندگى شخصى و اجتماعى در تبريز ، رشت و به‌طور كلى در شمال آذربايجان و گيلان ارائه مىكند ، يعنى دو منطقه عمده فعاليت‌هاى انقلابى در آن زمان . خاطرات جورابچى حاوى اطلاعاتى درباره بندر انزلى در شمال ايران ، باكو و ساير مناطق قفقاز در روسيه ، همچنين مسافرت آبى در درياى خزر است و درباره عشق‌آباد ، قوچان و مشهد اطلاعاتى به دست مىدهد كه نويسنده خود همه اين مناطق را طى اين دوره ديده و يا در آن‌ها سكونت داشته است . اين خاطرات شامل مشاهداتى است كه نويسنده از استانبول و ازمير در قلمرو عثمانى ، پورت سعيد در مصر ، مناسك حج در مكه ، زيارت عتبات در بين النهرين عثمانى ( نجف ، كربلا و كاظمين ) در دوره انقلاب مشروطه داشته است . از خلال اين خاطرات آشكار مىشود كه اگرچه انقلاب مشروطيت رخدادى مهم بوده است اما تنها عامل دغدغه بازرگانان نبوده است و كليت زندگى روزمره ايشان را دربر نمىگرفته و تحت الشعاع قرار نمىداده است . افزون بر اين به خوبى مىتوان دريافت كه مجاهدان مشروطه ، علما ، و روشنفكران تنها بازيگران انقلاب نبوده‌اند . اگرچه بسيارى از بازرگانان خود مشروطه‌خواه بودند و در برخى مواقع ميانه ميدان انقلاب نقشى موثر بازى مىكرده‌اند « 1 » اما زندگى ايشان در اين مقطع صرفا به دغدغه‌هاى سياسى - ملى اختصاص نيافته بود و تجارت و مسائل شخصى همچنان مشغله نيرومندى براى ايشان بوده است . در اين‌جا ما با يك بازرگان فعال سروكار داريم كه ارتباطات فراوانى در بازار دارد و در روايت شخصى خود از زندگى در شمارى از شهرهاى مهم ايران و سفر

--> ( 1 ) . براى مثال آشوب‌هايى كه در سال 1323 ه ق . ( 1905 ) به خواست « عدالت‌خانه » انجاميد و نهايتا قيام مشروطه را دامن زد ناشى از فلك كردن شمارى از بازرگانان سرشناس بود . نگاه كنيد به كسروى ، تاريخ مشروطه ، صص 58 - 59 . براى يك بررسى نظرى و تطبيقى درباره انقلاب مشروطيت ايران از جمله نگاه كنيد به : Nader Sohrabi , " Historicizing Revolutions : Constitutional Revolutions in the Ottoman Empire , Iran and Russia , 1905 - 1908 " , The American Journal of Sociology , Vol . 100 , No . 6 ( May 1995 ) , pp . 1383 - 1447 .