بوداق منشى قزوينى

38

جواهر الأخبار ( فارسى )

بوداق منشى دربارهء خصوصيات اخلاقى ، دينى و علمى قاضى عيسى صدر كه در خدمت يعقوب بيك آق قويونلو بود مطالب قابل توجهى نقل مىكند ، همچنين مسألهء خصومت صوفى خليل و قاضى عيسى صدر و چگونگى كشته شدن او را به دست صوفى خليل با تفصيل بيشترى آورده است . « 1 » و همان‌طور كه قبلا آمد ، از بعضى رجال و وزراى عهد آق قويونلو نام مىبرد كه در منابع ديگر مذكور نيست . از جمله ، خواجه روح اللّه شالكانى قزوينى جدّ مادرى مؤلف كه در زمان بايسنقر ميرزا و سليمان بيك بيژن وزارت يافت . « 2 » بوداق منشى پس از آنكه داستان توبه و استغفار شاه طهماسب اول و اقدامات او را شرح داده در عباراتى انتقادآميز اظهار مىكند ؛ در طى چهل و چهار سال كه اين فرمان استوار بود ، و مردان صاحب نام بىشمارى به دليل عدم رعايت فرمان ، « تخته كلاه » شدند ، و يا « از حلق آويختند » ، و « سپاهى تمام صاحب تلاوت و طاعت و تذكير » بودند ، ديگر آن رسم و فرمان را از ياد برده‌اند و كسى آن را رعايت نمىكند . « 3 » يكى از حوادث مهمى كه در اوايل سلطنت طهماسب اول روى داده شورش طايفهء تكلّو و قتل عام آن طايفه بنابر فرمان پادشاه در سال 937 ه . ق . است . پس از اين واقعه ، بازماندگان طايفهء تكلّو براى حفظ جان خويش به سمت بغداد مهاجرت كردند . بوداق منشى در اين زمان منشى ديوان عراق عرب بوده و خود شاهد وضع اسف‌بار آنان بوده است . او خود اظهار مىكند ، از سوى محمد خان شرف الدين اغلى تكلو حاكم بغداد ، ماموريت يافت تا در خارج از شهر ، گريختگان و آوارگان تكلو را شمارش كند و آذوقهء لازم را ميان آنها تقسيم نمايد . « 4 » از طرف ديگر ، در شرايطى كه بغداد در سال 941 ه . ق . در آستانهء تهاجم و محاصرهء سپاه عثمانى ، تحت رهبرى سلطان سليمان قرار گرفت ، بوداق منشى ، چگونگى واكنش حاكم بغداد ، محمد خان تكلو و سران آن طايفه و وضع مردم شهر و خلاصه تمام آنچه را

--> ( 1 ) . ايضا ، صص 84 - 86 . ( 2 ) . ايضا ، ص 90 . ( 3 ) . ايضا ، ص 167 . ( 4 ) . ايضا ، ص 162 .