رشيد الدين فضل الله همدانى
13
جامع التواريخ ( تاريخ هند و سند و كشمير ) ( فارسى )
نوزده هزار هزار و هشتصد [ و ] چهل هزار ذراع « 1 » ، و چهار هزار هزار هزار هزار و پانصد و هفده هزار هزار هزار و نهصد و چهارده هزار هزار و دويست و چهل هزار اصبع « 2 » ، و بيست و يك هزار هزار هزار و صد و هفتاد هزار هزار هزار و چهارصد و هشتاد و پنج هزار هزار و چهارصد و چهل هزار [ شعير « 3 » ] ، و اللّه اعلم و احكم . و زمين آنچه معمور است در نصف شمالى افتاده است ، و از اين نصف شمالى نصفى معمور است كه ربعى از ارباع زمين باشد ؛ و استدارات زمين از موضع خط استوا سيصد و شصت درجه است و درجه به زيج مأمون « 4 » بيست و دو فرسنگ ، و فرسنگى سه ميل ، و ميلى چهار هزار خطوه « 5 » و هرفرسنگى دوازده هزار خطوه ، و هرخطوه سه گز ، و هرگزى بيست و چهار هزار اصبع ، و هرانگشتى شش حبّهء شعير مصفوف متلاقى بطون ، و دريا گرد او درآمده كه آن را از جهت مشرق و مغرب محيط « 6 » خوانند ؛ و آنچه از جانب جهت مغرب و ناحيت يونان است به زبان ايشان اوقيانوس « 7 » خوانند ، و آن قاطع است ميان معموره و ميان آنچه ممكن بود كه ماوراى اين بحر باشد از دو جهت ، از براى آنكه آنجا ظلمات است و تاريكى ، از افراط ضباب حال آنجا بحقيقت معلوم نيست ؛ و تاريكى هوا و غلظ آب و اضطراب طرق و عظم غور با عدم فايده ، يعنى از اين جهت اوايل علامات بر سواحل آن نصب كردهاند تا مردم را از مسير به آنجا منع كند . امّا از جهت شمال عمارت منقطع مىشود از شدّت سرما مگر بعضى از مواضع ؛ امّا از جهت جنوب عمارت منتهى مىشود به ساحل بحرى كه به محيط متّصل است در هردو جانب ، و آن جاى مسلوك است تردّد مىكنند ؛ و
--> ( 1 ) . d ? ir ( 2 ) . 'Asba ( 3 ) . S ? a i ? r ( 4 ) . M mun ( 5 ) . H ? atwah ( 6 ) . muhit ( 7 ) . Uk ? j nUs