مىپرداخته‌اند ؟ و خدا بر حقيقت كارها آگاهتر است ! * ترجمهء تازى تاريخ الهند و السند رشيد الدّين فضل اللّه به روزگار صدارت خود مقرّر داشت تا متن جامع التّواريخ به زبان تازى گردانيده شود . دانشورانى به كار ترجمانى پرداختند كه نامى از آنان در ميان نيست ، آنچه از متن معرّب جامع التّواريخ در دست است نسخه‌اى است به شمارهء Mss 727 اين نسخه تا سال 1980 ميلادى از آن انجمن سلطنتى آسيايى بود به شمارهء RASA - 27 . انجمن سلطنتى آسيايى در آن سال آن را به فروش گذاشت ، و آقاى ناصر داود خليلى كه مجموعه‌اى از نفايس در اختيار دارد آن را خريدارى كرد ، و سپس به سال 1995 ميلادى به چاپ لوحى آن به قطع اصل كتاب پرداخت . خوشبختانه من اين كتاب را دارم و در سنجش بخشهاى « تاريخ هند » ، « تاريخ چين » و « تاريخ بنى اسرائيل » براى مقابله و سنجش از آن سود جستم . قطع كتاب 26 * 36 است ؛ و قطع برگه‌هاى متن 20 * 30 است . چنان كه در متن عكسى ديده مىشود ، بخش نخست آن 14 برگ است در « تاريخ اسلام » ، و داراى سه تصوير است . پس از آن بخش « تاريخ چين » مىآيد كه از آغاز افتادگى دارد . متن تازى تاريخ چين از « طبقهء الطّبقة الحادى عشرة » آغاز مىشود و به برگ دهم پايان مىپذيرد اين بخش نيز مصوّر است . سپس « تاريخ هند » مىآيد كه از آن ياد خواهم كرد ؛ و بعد از آن « معرّب تاريخ بنى اسرائيل » است كه ناتمام پس از برگ 19 به پايان مىرسد . اين بخش نيز داراى هشت تصوير است . ترجمهء تازى « تاريخ هند » از جامع التّواريخ در 22 برگ دو رويهء a و b است .