رشيد الدين فضل الله همدانى
پيشگفتار 35
جامع التواريخ ( تاريخ افرنج و پايان قياصره ) ( فارسى )
ديگر داستان بيرون آمدن اصحاب كهف در زمان تئودوسيوس قيصر و قصّهء ظاهر شدن ابليس به صورت موسى بر جهودان در جزيرهء كرت و خلق را به قدس وعده دادن ، و داستان ترسا شدن ساحر ( مغ ! ) پارسى موسوم به اناستاسيوس به عهد پاپ انوريوس اوّل ، و قصّهء پاپ شدن سيلوستر دوم به مدد ابليس و كيفيّت توبه و كفّارهء گناهان او . و اما از جمله روايات متعلّق به طبقهء سوم بايد قصص عاميانه را برشمرد از قبيل داستان بزرگى ( امير يا اسقف ) كه موشان ( يا شپشها ) وى را دريدند كه در اروپاى شمالى و شرقى بسيار معروف است ، و قصّهء درختى كه مرغ بار مىآورد كه در اروپاى غربى شنيده مىشود . اين قصص بسيار قديمى مخلوق تخيّلات عوام و اعتقاد مردم به معجزات در مغرب زمين است كه در كتاب رشيد الدّين بين مطالب خشك تاريخى قرار گرفته است . و همين به اين كتاب لطف خاصّى مىبخشد ، بخصوص وقتى در نظر بگيريم كه اين روايات از اين طريق وارد مشرق زمين گرديده است ، شايد بتوان اين موضوع را پاداش و عوض ناچيزى از جانب مغرب زمين دانست در مقابل انبوه داستانها و قصصى كه از مشرق گرفته است . امّا با وجود منظر جذّاب آن در اين مورد نبايد راه اغراق و گزافهگويى را پيمود ، چونكه ميدان انتشار اين داستانها در مشرق زمين محدود به خوانندگان باسواد كتابهاى رشيد الدّين بوده است . چاپ حاضر تاريخ فرنگ از روى دو نسخهء خطى ذيل انتشار يافته است : 1 - نسخهء شمارهء 208 ( ورق 159 - 144 ) كتابخانهء دولتى ( ملى ) باوير در مونيخ Bayerische Staats bibliothek كه در اين چاپ با علامت M به آن اشاره مىشود « 1 » .
--> ( 1 ) . رك : اومر . نسخههاى خطّى فارسى كتابخانهء سلطنتى و دولتى در مونيخ - طبع مونيخ ، 1866 ، ص 71 . J . Aumer , Die Persischen Handschriften der Koniglichen Hof . und staats bibliothek in Munchen .