جغرافيايى اروپايى به بيان و شرح آنها پرداخته است . امّا دربارهء مطالب و ملاحظاتى كه دربارهء ممالك مختلف در اين كتاب « تاريخ فرنگ » بيان شده ، بايد گفت كه با وجود سادگى آنها از لحاظ منظر و طرز بيان حاكى از تجربه و هوشمندى و راى روشن و صائب‌دهندهء اين اطّلاعات مىباشد « 1 » . و همين موضوع به مطالب كتاب اهميّت و ارزش خاصّى مىبخشد ، و بنابراين جاى تعجّب نيست كه همين امر بارها علماى اروپايى را به نقل جزئيّات آن برانگيخته است « 2 » بديهى است كسى كه راوى اين اخبار و مطالب براى رشيد الدّين بوده است ، نتوانسته است با وجود اين ، از آوردن روايات عاميانه در ضمن گفته‌هاى خود صرفنظر كند ، و برخى از داستانها و روايات عجيب و عاميانه‌اى را كه در آن زمان در افواه بسيار رايج بوده است ، نقل كرده است كه بدانها در جاى ديگر اشاره خواهد شد . باب چهارم مختصّ بيان احوال پاپان و قيصران است . در اين باب پس از مقدّمهء كوتاهى در ولادت مسيح و ذكر حادثهء او به ترتيب زمان ، احوال و اسامى پاپان و قياصره فهرست‌وار بيان شده ، و فهرست پاپان با مسيح آغاز و به پاپ بنواى يازدهم ( 1304 - 1303 م ) ختم مىگردد ، و از آن قيصران با اوگوست شروع و به آلبرت اوّل ( 1308 - 1398 م ) خاتمه مىيابد ، و در مورد هر يك مدّت پاپى و قيصرى آنان به سال و ماه و روز ذكر گرديده است . گاهى بخصوص در مورد پاپان مطالبى كه بيان شده بسيار مختصر و

--> ( 1 ) . اين مطلب را نه فقط از ذكر mappa mundi نقشهء عالم ( در متن ص 11 به صورت باب مندو تحريف شده است ) مىتوان دريافت ، بلكه چگونگى نقل اسامى ممالك و اعلام به خط فارسى نيز آن را نشان مىدهد . ( 2 ) . مثلا مقايسه شود با تاريخ عمومى ناصر الدّين البيضاوى موسوم به « نظام التواريخ » ( 1275 ميلادى - 674 هجرى ) كه در آن هيچ‌گونه اطّلاعى از تاريخ و اقوام اسلامى موجود نيست . رك : برون . همان كتاب ، ص 100 و 101 .