رشيد الدين فضل الله همدانى
پيشگفتار 14
جامع التواريخ ( تاريخ افرنج و پايان قياصره ) ( فارسى )
دارد 420 r ؛ بودند 420 r ؛ خيزد 415 r ؛ آمده 414 r . - . املاى ك و گ را يكسان مىآورد : كويند 414 r ؛ ديكر 414 v ؛ فرسنك 414 v ؛ بزرك 414 v ؛ كشاده 418 v . نسخهء تواريخ العالم به شمارهء 2935 كتابخانهء احمد ثالث . در برگ عنوان اين نسخه آمده است : « احمد بن محمّد بن محمّد البخارى قدّس سرّه هذا كتاب تواريخ العالم من تأليف استاد العلّامه » . ميكرو فيلم اين نسخهء ارزشمند يادگار استاد ارجمند كتابشناس فقيد پروفسور صادق عدنان ارزى است كه به من اهدا فرمود . آن را به كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران هديه كردم و عكسى از آن فراهم ساختم ، ولى اينك در آن كتابخانهء با اعتبار اثرى از آن نمىيابم ! نشانهء اين نسخه « تا » است گفتنىهاى لازم را در پيشگفتار تاريخ هند گفتم . نسخهاى مضبوط است ، ولى در بخش تاريخ فرنگ از اتقان ضرور بىبهره است ، ديگر بخشهاى آن : تاريخ خوارزمشاهيان ، تاريخ چين ، تاريخ اغوز و . . . نسخهاى متقن و دلپذير است . در پايان تاريخ هند - برگ 143 a - كاتب نگاشته است : « تمام شد كتاب تواريخ به يارى بارى عزّ شانه و على الحقيقه مثل اين تاريخ كه شامل بود بر همگى احوال عالم و جملگى سرگذشت بنى آدم هرگز اتّفاق نيفتاده است ، مصنّف را در اين باب سعيى مشكور و سببى ميان خلق مذكور حاصل آمد . و الحمد للّه ربّ العالمين و صلّى اللّه على خير خلقه محمّد و آله اجمعين » . پس از اين برگ ، نگاشتهاى به خطّ ناخوش آمده است : 143 b ، كه متن آن را در پيشگفتار تاريخ هند برگ بيست و چهار آوردهام ، و نيازى به تكرار آن نمىبينم :