رشيد الدين فضل الله همدانى
پيشگفتار 10
جامع التواريخ ( تاريخ اغوز ) ( فارسى )
اهتمام آن دانشمند در ترجمه كردن اين بخشها به زبان آلمانى بود ، و لابد به پاس داشت فارسى زبانان ، عكس متنى معتبر از هر بخش را فاكسيميله كرد و منتشر ساخت . خاك بر او خوش باد ! در بخش تاريخ اغوز ، پروفسور كارل يان از عكس نسخهاى سود جسته است كه در كتابخانهء سليمانيه - داماد ابراهيم پاشا - موجود است ، و من عكس آن نسخه را بتمامى در دست دارم و در مقابلهء ديگر بخشها از آن سود جستهام و مىجويم ، و آن را به نشانهء « سل » باز مىنمايم . كارل يان عكس اين بخش را به گونهاى روشن و خوانا در 24 برگ فاكسيميله كرد و دو برگ نيز از نسخهء 1653 طوپقپو سراى را عكسبردارى و چاپ كرد . پرسش اين است كه آن فقيد كه به نسخهاى اساسى و استوار دسترس داشته است ، چرا يك باره آن را اساس خود قرار نداده است ؟ ! من اين بخش تاريخ اغوز را در مرداد ماه 1382 به آنكوناى ايتاليا استكتاب كردم ، و براى آسايش خاطر خود و ناهنجاريهايى كه در متن بود دوبار به مقابله پرداختم . از آوانگارى دقيق ترجمهء آلمانى كارل يان بهرهء فراوان گرفتم . در بازگشت به ايران از نسخهء اساس 1653 ، مورّخ 714 ه طوپقپوسراى بهره گرفتم . ناگزير دستنوشت خود را به رنجى مضاعف به گونهء نگاشتهء نسخهء اساس اصلاح كردم . به يارى بخت عكس نسخهء تواريخ العالم خود را باز يافتم و با آن نسخه نيز متن را بار ديگر مقابله كردم ، و از حاصل كارهاى مكرّر خشنودم كه در هر بار خواندن ، مجال اصلاح و تنقيح متن را باز يافتم تا شرمسار خوانندگان دانشور نباشم . شناخت نسخهها نسخهء 1653 طوپقپو سراى . به خط نسخ . در انجامه « تاريخ اسمعيليه . . . » چنين مىخوانيم :